BASF Crop Protection Polska
Dostosuj BASF do swoich potrzeb::
 
 
 
Wł.
Wył.
Dodaj uprawy
Wł.
Wył.
  • Burak
  • Drzewa i krzewy
  • Kukurydza
  • Orzechy
  • Owoce
  • Rośliny ozdobne
  • Rośliny strączkowe
  • Rzepak
  • Soja
  • Warzywa
  • Zboża
  • Ziemniak
  • Zioła
  • Burak cukrowy
  • Burak pastewny
  • Drzewa i krzewy
  • Gatunek modyfikowany genetycznie cechami kukurydzy
  • Kukurydza
  • Orzechy
  • Banan
  • Cytrusy
  • Jabłka
  • Jagody
  • Owoce pestkowe
  • Sady
  • Tropical Fruits
  • Rośliny ozdobne
  • Bób
  • Fasola
  • Fasola strączkowa
  • Groch pastewny
  • Groch polny
  • Groch zwyczajny
  • Koniczyna
  • Lucerna
  • Nostrzyk
  • Rośliny strączkowe
  • Rośliny strączkowe na ziarno
  • Seradela pastewna
  • Soczewica
  • Sparceta siewna
  • Sparceta siewna
  • Łubin
  • Rzepak Clearfield
  • Rzepak ozimy
  • Rzepak tradycyjny
  • Soja
  • Cebulowe
  • Dyniowate
  • Kapustne
  • Korzenie i bulwy
  • Pieczarki
  • Plantacje nasiene warzyw
  • Vegetables Nursery
  • Warzywa
  • Warzywa korzeniowe
  • Warzywa liściaste
  • Warzywa łodygowe
  • Łodyga i trzpień
  • Jęczmień
  • Owies
  • Proso
  • Pszenica
  • Pszenżyto
  • Żyto
  • Skrobia ziemniaczana
  • Ziemniak
  • Ziemniaki (ziarniaki)
  • Ziemniaki spożywcze
  • Zioła aromatyczne do naparu
  • Zioła lecznicze
  • Zioła liściaste
  • Zioła przyprawowe

Nawożenie zbóż azotem

Witold Szczepaniak

Technika ochrony zbóż

dr Grzegorz Doruchowski

Uprawa roli pod rośliny jare i ozime

dr hab. Wiesław Wojciechowski

Uprawa zbóż ozimych i jarych

Dr inż. Arkadiusz Artyszak


W 2009 r. w Polsce wg danych GUS uprawiano ok. 8,6 mln ha zbóż, w tym 8,2 mln ha zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi. Zbiory zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi szacuje się na 27,9 mln t (9,7 mln t pszenicy, 3,7 mln t żyta, 4,0 mln t jęczmienia, 1,4 mln t owsa, 5,2 mln t pszenżyta i 3,9 mln t mieszanek zbożowych). W ostatnim roku wzrosła produkcja zbóż intensywnych: pszenicy i pszenżyta.

Dopasuj te witryne do swoich potrzeb.

Plony zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi w 2009 r. wyniosły 3,39 t/ha, czyli o 8,0% więcej niż w 2008 r. i o 9,7% więcej od średniej z lat 2001-2005. Średnie plony zbóż uzyskiwane w naszym kraju są mniejsze niż w Niemczech i we Francji, ale także w Czechach (tab. 1 i 2). Wynika to nie tylko z mniej korzystnych warunków glebowo-klimatycznych, ale wielu błędów agrotechnicznych.

 
Kraj200020052007
Polska
3,23
3,953,94
Czechy
4,215,054,88
Niemcy
7,287,477,11
Francja
7,126,996,25
W. Brytania
8,017,967,34
Kraj200020052007
Polska
1,882,412,37
Czechy
3,424,194,72
Niemcy
4,935,094,92
Francja
4,614,754,50
W. Brytania
6,116,836,33

Tabela 1. Plonowanie pszenicy w Polsce i w niektórych krajach UE, t/ha (wg GUS)

Tabela 2. Plonowanie żyta w Polsce i w niektórych krajach UE, t/ha (wg GUS)


Ze zbóż ozimych najbardziej wymagające co do przedplonu są jęczmień i pszenica. Najlepsze przedplony to rzepak i rośliny strączkowe, a także wcześniejsze ziemniaki. W wypadku jęczmienia przedplon musi dostatecznie wcześnie schodzić z pola. Pszenica ozima może być także wysiewana po wcześniej zbieranych burakach cukrowych. Takich przedplonów jest jednak zbyt mało, dlatego zboża ozime najczęściej trafiają po zbożach.


Ze zbóż jarych najbardziej wymagająca jest pszenica jara. Należy unikać jej uprawy po pszenicy ozimej, w ostateczności powinno się po żniwach wysiać gorczycę białą w międzyplonie ścierniskowym. Ostatnio coraz częściej próbuje się uprawy odmian przewódkowych pszenicy, czyli takich, które wykształcają ziarno, niezależnie od tego, czy zostaną wysiane jesienią czy wiosną. Trafiają na pola po później zbieranych burakach cukrowych lub kukurydzy. Problemem jest ustalenie optymalnego terminu siewu dla takich odmian.


W wypadku jęczmienia jarego browarnego ważne jest, aby przedplon nie pozostawiał dużych ilości azotu mineralnego w glebie, bo to pogarsza jakość ziarna i słodu, zwiększając zawartość białka (duża jego ilość powoduje mętnienie piwa). Z tego względu należy unikać jako przedplonów nie tylko roślin motylkowatych drobnonasiennych i strączkowych, ale także buraków cukrowych, po zbiorze których powszechnie przyoruje się rozdrobnione liście. Uprawa przedsiewna pod zboża powinna zapewniać bardzo dobre doprawienie roli, pozbawionej grud. Najlepiej zastosować w tym celu agregat uprawowy. Tylko w ten sposób można uzyskać szybkie i równomierne wschody roślin.


Mimo ostatnich obniżek cen nawozy są drogie, tym bardziej powinny być stosowane z głową. Moim zdaniem rolnicy zbyt dużą uwagę przywiązują do wyboru nawozu, zapominając o badaniu zasobności gleby. Tymczasem należy zacząć od tego, planując nawożenie.


Koszt oznaczenia odczynu oraz zasobności gleby w przyswajalne formy fosforu, potasu i magnezu 1 próbki gleby to tylko 9,40 zł. Przy mało zróżnicowanym i wyrównanym polu próbka taka jest reprezentatywna nawet dla 4 hektarów. Poza tym badań tych nie trzeba wykonywać co roku, bo wyniki analiz są aktualne przez 4 lata. Dopiero na podstawie zasobności i oczekiwanych plonów można podejmować decyzję o wysokości dawek poszczególnych składników. Lepiej jest zastosować mniejsze dawki nawozów, ale dostosowane do potrzeb roślin niż dużą większą dawkę jednego składnika, najczęściej azotu.


Na wytworzenie 1 t ziarna wraz z plonem ubocznym zboża pobierają najwięcej potasu i azotu, a najmniej fosforu (tab. 3). Poza tym potrzebują znacznych ilości magnezu, wapnia i siarki. Siarka jest szczególnie ważna w uprawie pszenicy jakościowej.

Tabela 3. Pobieranie składników pokarmowych na 1 t ziarna + odpowiedno plon słomy, kg (wg Czuby)

Forma/gatunek
NP2O5K2O
pszenica ozima

231020
żyto ozime

211127
pszenżyto ozime

221024
jęczmień ozimy

231025
pszenica jara

211234
jęczmień jary

221024


Nawozy potasowe i fosforowe stosuje się w całości przed siewem. W wypadku zbóż jarych trzeba je rozsiać jeszcze przed orką przedzimową. Pozwala to dotrzymać optymalnego terminu siewu, szczególnie w wypadku pszenicy jarej, wrażliwej na jego opóźnienie.


Najbardziej plonotwórczym składnikiem jest azot. Decyduje nie tylko o wielkości, ale i jakości ziarna. Wpływ azotu zależy od terminu stosowania:

  • przed ruszeniem wegetacji (zboża ozime) lub przedsiewnie (zboża jare) – pobudza rośliny do wzrostu, zwiększa krzewistość produkcyjną, czyli wpływa na obsadę kłosów oraz liczbę kłosków i kwiatków w kłosie (dwie najważniejsze składowe plonu ziarna);

  • początek strzelania w źdźbło – wpływa korzystnie na wielkość i aktywność aparatu asymilacyjnego oraz liczbę wykształconych kłosków w kłosie, zmniejsza redukcję źdźbeł produkcyjnych;

  • kłoszenie – zwiększa zawartość białka i glutenu w ziarnie oraz jego wypełnienie.


Terminy stosowania azotu w uprawie zbóż zależą od intensywności technologii produkcji (tab. 4).

Tabela 4. Terminy stosowania azotu w uprawie zbóż w zależności od intensywności technologii produkcji

FormaMało intensywnaIntensywna
OzimaI przed ruszeniemwegetacji;II w stadium 2.-3.kolanka (BBCH32-33)I przed ruszeniem wegetacji; II koniecfazy krzewienia (BBCH 29) do stadium 1.kolanka (BBCH 31); III od początku nabrzmiewaniapochwy liściowej liścia flagowego(BBCH 45) do początku fazy kłoszenia(BBCH 51)

JaraI przedsiewnie;II w stadium 2.-3.kolanka (BBCH32-33)I przedsiewnie; w stadium 2. kolanka(BBCH 32); II w stadium liścia flagowegodo początku fazy kłoszenia (BBCH 39-49)


Decyzję o wyborze odmiany, niezależnie od gatunku, trzeba opierać na obiektywnych wynikach Porejestrowe go Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO) dostępnych na stronie

http://www.coboru.pl.

Pod uwagę należy brać przede wszystkim fakt, czy odmiana znajduje się na Liście zalecanych do uprawy odmian (LZO) na obszarze województwa. Bardzo dużą uwagę należy poświęcić plonowaniu poszczególnych odmian w rejonie gospodarstwa (a nie średnio dla całego kraju) w zależności od intensywności uprawy (tab. 5). Na samym końcu dopiero powinno patrzeć się na cenę materiału siewnego.


Do siewu należy używać wyłącznie materiału kwalifikowanego, mimo że wystarczy go wymieniać raz na 3–4 lata. Wyjątkiem są odmiany mieszańcowe żyta (F1), które muszą być wymieniane co roku. Ponowne wysianie ziarna takich odmian powoduje rozszczepienie cech oraz obniżenie plonowania i pogorszenie jego jakości w pokoleniu drugim (F2).


Stosowanie materiału kwalifikowanego zdecydowanie poprawia wielkość i jakość plonu. Jest to szczególnie ważne w wypadku odmian jakościowych pszenicy oraz w jęczmieniu browarnym. Poza tym można skorzystać z dopłat do zakupu ziarna siewnego.


Należy unikać zakupu materiału siewnego z niepewnego źródła! W wypadku stosowania własnego ziarna zawsze wcześniej trzeba go zaprawić. Zaprawa musi dokładnie pokrywać ziarniaki.


Siew w optymalnym terminie jest najważniejszym czynnikiem niewymagającym od rolnika wydawania pieniędzy, a jedynym, za pomocą którego można wpłynąć na rozwój systemu korzeniowego zbóż.

Tabela 5. Cechy decydujące o doborze odmian zbóż

Forma/gatunekCechy
pszenica ozimaplon, mrozoodporność, wartość technologiczna ziarna, podatność na choroby, odporność na wyleganie, wymagania glebowe, cena materiału siewnego

żyto ozimeplon, podatność na choroby, odporność na wyleganie, cena materiału siewnego

pszenżyto ozimeplon, podatność na choroby, odporność na wyleganie, cena materiału siewnego

jęczmień ozimyplon, mrozoodporność, podatność na choroby, cena materiału siewnego

pszenica jaraplon, wartość technologiczna ziarna, podatność na choroby, odporność na wyleganie, wymagania glebowe, tolerancja na opóźniony siew, cena materiału siewnego

jęczmień jaryplon, jakość ziarna, podatność na choroby, odporność na wyleganie, wymagania glebowe, tolerancja na opóźniony siew, cena materiału siewnego

Dzięki temu sprawniej radzą sobie z pobieraniem składników pokarmowych i wody. Dlatego są odporniejsze na suszę, co jest szczególnie ważne w wypadku zbóż jarych. Z kolei dobrze ukorzenione zboża ozime lepiej przezimowują.

O ile w wypadku gatunków ozimych zbóż można podać zalecane optymalne terminy siewu w danym rejonie, o tyle u jarych jest to niemożliwe, bo co roku prace polowe można rozpocząć w innym terminie. Dlatego zboża jare należy wysiewać najwcześniej, jak tylko to możliwe. Jest to szczególnie ważne w wypadku pszenicy jarej, która jest najbardziej wrażliwa na opóźnienie siewu. Gdy opóźnienie siewu jest zbyt duże, lepiej zamiast pszenicy jarej jest wysiać jęczmień.



Ustalanie ilości wysiewu powinno się opierać w oparciu o zalecaną obsadę ziarn, masę 1000 ziarn i zdolność kiełkowania (patrz przykład obok).


Informację o zalecanej ilości wysiewu można uzyskać u hodowcy danej odmiany. Generalnie w większości gospodarstw wysiewa się za dużo materiału siewnego. Niewielkie (10%) zwiększenie normy wysiewu w stosunku do ilości optymalnych jest wskazane tylko przy opóźnieniu siewu, ale nie większym niż 2 tygodnie.


Ziarno zbyt wilgotne po zbiorze (ponad 15%) trzeba natychmiast dosuszyć, aby nie dopuścić do jego samozagrzewania. Podczas suszenia ciepłym powietrzem nie wolno przekraczać maksymalnej temperatury, do której ziarno może być ogrzane, aby nie pogorszyć jego jakości (tab. 6).


Ziarno powinno być zdrowe, czyste, dojrzałe, dobrze wykształcone, bez obcych zapachów lub zapachów wskazujących na jego zepsucie oraz od jakichkolwiek szkodników zbożowo-mącznych. Firmy skupujące pszenicę oznaczają najczęściej zawartość i rozpływalność glutenu (tab. 7). Gluten jest białkiem zapasowym, składającym się z gliadyny i gluteiny. Decyduje przede wszystkim o objętości pieczywa. Z kolei jego jakość rzutuje na elastyczność ciasta.


W skupie interwencyjnym zamiast tych cech bada się jako dokładniejsze i bardziej wiarygodne: zawartość białka (co najmniej 10,5%) i wskaźnik sedymentacyjny Zeleny’ego (co najmniej 22 ml). Firmy skupujące wymagają najczęściej, aby zawartość zanieczyszczeń w ziarnie pszenicy i żyta nie przekraczała ogółem 6,0%, w tym nieużytecznych 2,0%.


Ziarno jęczmienia browarnego musi odznaczyć się przede wszystkim małą zawartością białka, a dużą gęstością i wyrównaniem (tab. 8). W wypadku jęczmienia konsumpcyjnego wilgotność nie powinna przekraczać 15,0%, wyrównanie minimum 85%, a zawartość zanieczyszczeń ogółem maksymalnie 6,0%. Najmniejsze wymagania jakościowe dotyczą jęczmienia paszowego; wilgotność do 15,0% i zawartość zanieczyszczeń ogółem maksymalnie 6,0%.

 

Tabela 6. Temperatura maksymalnego nagrzania ziarna podczas suszenia, ºC (wg Jurgi)

GatunekTemperatura nagrzania ziarna przy wilgotności
 Do 20ºCPowyżej 20ºC
Żyto, jęczmień konsumpcyjny i paszowy55-6050-55
Pszenica5045
Jęczmień browarny34-4035-42

Tabela 7. Wymagania jakościowe wobec ziarna pszenicy, żyta i pszenżyta

CechaPszenicaŻytoPszenżyto (wg Pn)
Zaw. glutenu (%), min.26--
Rozpływalność glutenu (mm),max.10--
Liczba opadania (s), min.220,011080,0
Wilgotność (%), maks.14,514,515,0
Wyrównanie ziarna (%), min. lub Gęstość ziarna w stanie zsypanym (kg/hl), min.75,070,0-
76,071,068,0

Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj środków bezpieczeństwa zamieszczonych w etykiecie.