Śnieć [Tilletia sp.]
Występowanie i znaczenie
Szerokie rozpowszechnienie w głównych rejonach uprawy zbóż, zwłaszcza pszenicy, w mniejszym stopniu żyta, pszenżyta, jęczmienia oraz owsa. Infekcje powodowane przez Tilletia sp. mogą prowadzić do obniżki plonu nawet do 60% i znacznego pogorszenia jego jakości. Sprawca choroby wydziela trimetyloaminę (zboże ma zapach zalewy śledziowej), która jest mykotoksyną, powodującą spadek przyrostu wagi u zwierząt hodowlanych, a w skrajnych przypadkach prowadzącą również do ich śmierci.
Okres wykrywania
Występowaniu choroby sprzyjają niskie temperatury powietrza w momencie kiełkowania zbóż w przedziale od 5°C do 10°C. Objawy choroby widoczne są w momencie, kiedy zboża są w fazie wykłoszenia.
Obraz choroby
Podczas wzrostu kłosów rozwój grzybni odbywa się wewnątrz roślin, a objawy choroby widoczne są dopiero podczas dojrzewania. Objawy choroby zaobserwować można na kłosach, które posiadają specyficzne niebieskofioletowe zabarwienie i dodatkowo nie przejawiają objawów kwitnienia. Porażone kłosy w czasie dojrzewania nie pochylają się, lecz sterczą pionowo, ponieważ porażone ziarna są lekkie. Efektem choroby jest obniżka jakości ziarna, które początkowo staje się maziste, a z czasem twarde i matowe. Ziarno, które uległo porażeniu zawiera w sobie płyn koloru czarnego lub brunatnego, który charakteryzuje się nieprzyjemnym zapachem. Porażeniu ulegają najczęściej wszystkie ziarna znajdujące się w kłosie zboża. Sprawca choroby może rozwijać się w ziarnach zbóż jeszcze przed wykonaniem zaprawiania materiału siewnego.
Patogen zimuje w nieprzyoranych resztkach pożniwnych pozostawionych na polu. Miejscem zimowania Peronospora manshurica jest również materiał siewny. Źródłem infekcji są teliospory, które rozprzestrzeniają się na zdrowe nasiona podczas młocki. Do infekcji dochodzi również przy udziale wody oraz przy wysokiej wilgotności względnej powietrza. Zarodniki przenoszone są również przez wiatr, gdzie w sprzyjających warunkach mogą rozprzestrzeniać się na całej plantacji.
Wzmożone występowanie
- niska temperatura powietrza w fazie kiełkowania zbóż,
- zbyt głęboki siew materiału siewnego,
- jednostronny płodozmian,
- zainfekowany, niecertyfikowany materiał siewny,
- pozostawione resztki roślinne na polu,
- zbyt późny siew pszenicy ozimej oraz zbyt wczesny siew pszenicy jarej,
- zwilżanie liści w trakcie nawadniania plantacji.
Agrotechniczne działania zapobiegawcze
- stosowanie zdrowego i kwalifikowanego materiału siewnego wolnego od chorób,
- zaprawianie materiału siewnego zaprawami zalecanymi do zwalczania śnieci,
- dokładne i staranne przyoranie resztek roślinnych,
- rozszerzenie płodozmianu – przerwa w uprawie roślin tego samego gatunku lub tej samej odmiany,
- unikanie zwilżania liści podczas podlewania, ponieważ zwilżone liście sprzyjają rozwojowi infekcji,
- jak najwcześniejszy siew pszenicy ozimej oraz jak najpóźniejszy siew pszenicy jarej – kiełkowanie w wyższych temperaturach ogranicza ryzyko wystąpienia infekcji,
- wybór odmian o zwiększonej odporności na chorobę.