BASF Agricultural Solutions
Rozwiązania dla Rolnictwa

Uprawa roli pod rośliny jare i ozime

dr hab. Wiesław Wojciechowski

Katedra Kształtowania Agroekosystemów i Terenów Zieleni

Wszystkie zabiegi uprawowe połączono w pięć tak zwanych zespołów uprawek, z których cztery dotyczą uprawy roli od zbioru przedplonu aż do siewu rośliny następczej.

Zalecenia dotyczącej pełnej uprawy roli

Tuż po zbiorze przedplonu przeprowadza się zespół uprawek pożniwnych. Ma on za zadanie przyoranie resztek pożniwnych, zachowanie, a nawet zwiększenie wilgotności gleby, zwalczanie chwastów rozłogowych i nasiennych, niszczenie chorób i szkodników czy przyoranie nawozów chociażby wapniowych. Aby zespół ten spełnił dobrze zakładane cele, przyjmuje się, że czas jego trwania powinien wynosić około 8-12 tygodni. Zaraz po zbiorze przedplonu należy wykonać podorywkę, łącznie z bronowaniem, a następnie po około 4 tygodniach zastosować bronowanie mające głównie na celu zniszczenie wschodzących chwastów nasiennych. Należy zwrócić uwagę na konieczność wykonania tej uprawki (w praktyce często jest ona pomijana), gdyż w przeciwnym razie znacznie zwiększymy glebowy bank nasion chwastów, mający swe konsekwencje w zachwaszczeniu łanu upraw w kolejnych kilku, a nawet kilkudziesięciu latach. Jest to o tyle istotne, że w okresie tym w bardzo krótkim czasie sięgającym nawet niecałych dwóch miesięcy mogą wyrosnąć i zaowocować gatunki dość trudne w zwalczaniu, jak komosa biała, chwastnica jednostronna, tobołki polne, włośnice czy znaczna część efemeryd, jak żółtlica drobnokwiatowa. Po kolejnych czterech tygodniach należałoby bronowanie powtórzyć, ewentualnie połączyć kultywatorowanie z bronowaniem.

Kolejnym zespołem jest zespół uprawek przedsiewnych przygotowujący glebę do siewu roślin ozimych. Do jego celów należy doprowadzenie roli do stanu sprawności, przygotowanie wierzchniej warstwy roli do przyjęcia nasion roślin uprawnych oraz niszczenie pozostałych chwastów nasiennych. W skład tego zespołu wchodzi najczęściej orka siewna, po której należy odczekać około 4 tygodni, by gleba wydobrzała i można wówczas przystąpić do bezpośredniego przygotowania roli pod zasiew ozimin. Gdy zbiór przedplonu jest jednak opóźniony i nie mamy czasu, by gleba naturalnie osiadła, należy proces ten przyśpieszyć, stosując wał Campbella. O ile uprawiamy w gospodarstwie rośliny jare, to tuż przed zimą wskazane byłoby zastosować zespół uprawek przedzimowych. Do jego głównych zadań zaliczamy: poprawę struktury roli, magazynowanie w glebie wody z opadów zimowych, wyrównanie zawartości próchnicy i składników mineralnych w glebie, zwalczanie chwastów i szkodników, głębokie spulchnienie roli, co często też znacznie ułatwia uprawę roli na wiosnę. Niekiedy w zespole tym przyorujemy obornik, inne nawozy organiczne czy pozostawione z różnych powodów na polu resztki pożniwne. W skład tego zespołu wchodzi jedynie głęboka orka przedzimowa, a w sytuacji jesiennego stosowania obornika wykonujemy przed nią również orkę odwrotkę na średnią głębokość. Na wiosnę przed siewem roślin jarych wykonujemy zespół uprawek wiosennych, który ma za cele ograniczenie strat wody z gleby, przyśpieszenie nagrzewania roli, wprowadzenie nawozów i doglebowych herbicydów, nadanie sprawności roli na okres wschodów roślin oraz niszczenie chwastów zimujących i wczesnowiosennych. W skład tego zespołu wchodzi praktycznie tylko przedsiewne przygotowanie gleby z bronowaniem, ewentualnie wczesną wiosną, gdy grzbiety skib bieleją (przesychają), można zastosować włókę, aby zabezpieczyć wyparowywanie wody z gleby.

Oczywiście intensyfikacja rolnictwa, wydłużanie okresów wegetacji roślin oraz dążenie do ograniczania uprawek najbardziej czaso- i energochłonnych wymuszają stosowanie zmian w przytaczanych wyżej zespołach uprawek

Tabela 1. Zależność plonowania pszenicy ozimej w zależności od uprawy roli (wg Kordasa)

Uprawa pożniwnaUprawa przedsiewnaPlon ziarna w t/ha
Tradycyjna
Kultywator
Talerzówka
Brak
Brak
Brak
Tradycyjna
Kultywator
Talerzówka
Talerzówka
Kultywator
Siew bezpośredni
5,77
5,30
5,49
5,57
5,27
5,33


Również uproszczenie tylko samej uprawy przedsiewnej, przy zachowaniu pełnej uprawy pożniwnej, pociąga za sobą zniżkę plonowania roślin (tab. 2).

Należy nadmienić, że szczególnie niskie plony zbóż ozimych pod wpływem uproszczeń obserwuje się w następstwie po rzepaku, zwłaszcza w latach o małych opadach w okresie uprawek pożniwnych.

Biorąc jednak pod uwagę, że zniżka plonowania jest kilka lub kilkunastoprocentowa, oraz fakt, że uprawa uproszczona przynosi często wyższe oszczędności ekonomiczne niż wykazywana strata w plonie, rolnicy decydują się na nią. Wskazane byłoby wówczas, by podorywkę zastąpić talerzówką lub kultywatorem ścierniskowym, a po około 4-5 tygodniach zastosować bronowanie niszczące wschodzące chwasty. W stanowisku po rzepaku zaleca się raczej stosowanie talerzówki niż kultywatora, gdyż dość duża ilość grubych resztek pożniwnych rzepaku może utrudniać wschody uprawianego po nim zboża (fot.).


Tabela 2. Plonowanie pszenicy ozimej w zależności od uprawy przedsiewnejroli (Bujak i in.)

UprawaPlon ziarna (t/ha
Tradycyjna

Uproszczona

Siew bezpośredni
7,58

6,73

6,78

Na około 4 tygodnie przed siewem zboża ozimego należy wykonać orkę siewną, którą można zastąpić ponownie talerzówką lub kultywatorem. Tuż przed siewem i zastosowaniem ewentualnie doglebowych nawozów czy środków ochrony stosujemy bronowanie. Oczywiście, jak wykazano wyżej, dobre efekty przynosi również uprawa zerowa z siewem bezpośrednim, należy jednak pamiętać, że koszt zakupu specjalistycznych siewników nie jest możliwy dla każdego gospodarstwa. Innymi ogranicznikami stosowania tej uprawy są: niemożliwość wykonywania jej na niektórych typach gleb i nie w każdych warunkach wilgotnościowych, jak również fakt, że zbyt częste stosowanie siewu bezpośredniego przyczynia się do rozwoju kompleksu chorób podstawy źdźbła zbóż przenoszonych w pozostawianych na polu resztkach pożniwnych.

Uprawa po przedplonach późno zbieranych

Znacznym zmianom ulega uprawa zbóż, głównie pszenicy ozimej po późno zbieranych przedplonach, jak okopowe czy kukurydza. Jeżeli uprawiamy zboża po ziemniakach, wystarczy wówczas wykonać tylko kultywatorowanie, bronowanie i można przystąpić do siewu. Po burakach schodzących z pola w październiku można uprawiać praktycznie tylko pszenicę. W sytuacji zbierania liści buraka z pola ta uprawa może być podobna do uprawy jak po ziemniaku. Kiedy jednak liście pozostają na polu, korzystniej jest zamiast kultywatora zastosować talerzówkę, która lepiej je przykrywa. Uprawa zbóż ozimych jest możliwa także po kukurydzy, głównie uprawianej na kiszonkę czy CCM, natomiast przy uprawie na ziarno raczej powinniśmy unikać ich uprawy, ewentualnie tylko w niektórych rejonach kraju można uprawiać pszenicę ozimą. Przy przychodzeniu zbóż po kukurydzy, niezależnie od jej przeznaczenia należałoby zastosować orkę siewną z wałem Cambpella i po nich uprawkę doprawiającą w postaci bronowania, ewentualnie przy dużym zbryleniu gleby należy wcześniej zastosować wał kruszący lub bronę wirnikową. Zastąpienie orki talerzówką lub kultywatorem jest możliwe, ale istnieje wówczas większe ryzyko porażenia pszenicy przez choroby grzybowe, które zasiedlają resztki kukurydzy, głównie fuzariozy.

Uprawa roli pod zboża jare

Uprawa roli pod tę grupę roślin jest o tyle łatwiejsza od poprzedniej, że w praktyce nie ma żadnych ograniczeń czasowych. Najczęściej po zbiorze przedplonu można w pełni wykonać zespół uprawek pożniwnych z minimum dwukrotnym bronowaniem zwalczającym głównie chwasty nasienne, a następnie w połowie listopada wykonać zięblę. Przy mroźnej zimie uprawa na wiosnę dla roślin wczesnego siewu ogranicza się praktycznie do zastosowania przedsiewnego nawożenia, stosowania środków ochrony roślin i bronowania. Jeśli jesienią nie wykonano właściwej uprawy pożniwnej i przedzimowej lub znacznie ją ograniczono, wówczas na wiosnę należy glebę spulchnić. Nie zaleca się jednak wykonywania orki wiosennej, która może znacznie przesuszyć glebę. Uproszczeń w uprawie roli pod zboża jare wczesnego siewu raczej nie powinniśmy stosować. W dobie dążenia do rolnictwa integrowanego ważną rolę powinny spełniać międzyplony uprawiane zgodnie z programami rolnośrodowiskowymi. Wymuszają one pozostawienie ich na polu aż do 1 marca następnego roku. Jak wykazały wstępne badania autora tego artykułu, w takiej sytuacji lepszym od orki wiosennej czy siewu bezpośredniego było głębsze talerzowanie biomasy międzyplonów. Obecnie coraz częściej rolnicy pozostawiają liście buraków na polu. Zaleca się wówczas jesienne ich przyoranie orką średnio na około 15 cm lub wykonać talerzowanie. Pozostawienie liści na polu jako mulcz lub zbyt głębokie przyoranie przynosi gorsze efekty plonotwórcze pszenicy jarej (tab. 3).

Tabela 3. Plon pszenicy jarej na liściach buraczanych (wg Wacławowicza)

UprawaOrka
głęboka
Orka
płytka
TalerzowanieBez uprawy
Głębokość25 cm15 cm12-14 cm-
Plon (t/ha)4,895,345,375,29



Podsumowując, należy podkreślić, że uproszczenia w uprawie roli mimo niewątpliwych korzyści ekonomicznych pogarszają plonowanie roślin, zwiększają zachwaszczenie i pogarszają stan sanitarny łanu. Dlatego gospodarstwa, które zdecydują się po 2014 roku na uprawę zgodnie z wymaganiami rolnictwa integrowanego, będą musiały ograniczyć liczbę uproszczeń w uprawie roli. Taką sytuację można już zaobserwować u naszych zachodnich sąsiadów, gdzie uproszczenia w uprawie pożniwnej i przedsiewnej roślin przeplatane są coraz częściej właściwą, zalecaną agrotechniką. Również badania polskie wykazały, że lepsze plonowanie pszenżyta uzyskuje się, gdy w zespole uprawek pożniwnych lub przedsiewnych wykonamy przynajmniej raz orkę niezależnie od głębokości, niż zastosujemy wyłącznie uprawę uproszczoną.

Top