Fungicydy

Fungicydy — jaki jest ich podział?

Fungicydy dzielą się na kontaktowe, działające na powierzchni rośliny, wgłębne, penetrujące tkanki lokalnie oraz systemiczne, które przemieszczają się wewnątrz całej rośliny zapewniając pełną ochronę.

Środki do zwalczania patogenów atakujących rośliny dzielą się ze względu na ich właściwości. Wyróżniamy:

• fungicydy kontaktowe (powierzchniowe) – zatrzymują rozwój zarodników na powierzchni rośliny w momencie styczności środka z patogenem,
• fungicydy wgłębne – działają wewnątrz tkanek roślin, nie przemieszczając się w żadnym kierunku,
• fungicydy systemiczne (układowe) – hamują rozwój patogenu wewnątrz rośliny, zapewniając ochronę nawet w miejscach, do których preparat nie dotarł.

Warto dodać, że nowoczesne fungicydy na zboża i fungicydy na rzepak oraz fungicydy dedykowane do innych upraw, często łączą kilka mechanizmów działania, co pozwala na dłuższe utrzymanie skuteczności zabiegu i ograniczenie ryzyka uodparniania się patogenów na substancje czynne.

Jak działają fungicydy?

Fungicydy działają w oparciu o trzy główne mechanizmy: zapobiegawczy (tworzenie bariery ochronnej), interwencyjny (hamowanie wczesnej infekcji) oraz wyniszczający (niszczenie obecnych już patogenów i zarodników).

• Fungicydy zapobiegawcze (profilaktyczne) – stosowane przed wystąpieniem infekcji, tworzą barierę ochronną na powierzchni rośliny, uniemożliwiając patogenom przenikanie do jej tkanek. Ich zadaniem jest ochrona przed pojawieniem się choroby.
• Fungicydy interwencyjne (lecznicze) – stosowane we wczesnej fazie infekcji, hamują rozwój patogenów, ograniczając rozprzestrzenianie się choroby w roślinie. Ich skuteczność zależy od momentu aplikacji – im szybciej po infekcji, tym lepszy efekt.
• Fungicydy wyniszczające (eradykacyjne) – działają na patogeny już obecne w roślinie, niszcząc je wraz z zarodnikami. Ich celem jest przerwanie cyklu chorobowego i zapobieżenie nawrotom infekcji.

W praktyce rolniczej często wykorzystuje się kombinacje tych mechanizmów – przykładowo fungicydy na rzepak działające interwencyjnie mogą zawierać w składzie również substancje o działaniu zapobiegawczym, co zwiększa ich efektywność, szczególnie w zmiennych warunkach atmosferycznych.

Kiedy stosować środki grzybobójcze?

Środki grzybobójcze należy stosować najlepiej profilaktycznie przed pojawieniem się infekcji lub interwencyjnie w jej wczesnej fazie, opierając decyzję na monitoringu pogody i stanu plantacji.

Skuteczność ochrony fungicydowej w nowoczesnym rolnictwie w dużej mierze zależy od właściwego momentu jej wdrożenia. Decyzja o terminie zabiegu ma kluczowy wpływ na skuteczność ochrony. Regularna obserwacja upraw umożliwia wykrycie pierwszych objawów chorób, co pozwala na natychmiastową reakcję.

Ochrona zbóż – kluczowe terminy zabiegów fungicydowych

Kluczowe terminy ochrony zbóż to zabiegi T1 (ochrona podstawy źdźbła), T2 (zabezpieczenie liścia flagowego) oraz T3 (ochrona kłosa przed fuzariozą i poprawa jakości ziarna).

W przypadku zbóż, ochrona fungicydowa oparta jest na precyzyjnie wyznaczonych momentach zabiegowych, które odpowiadają strategicznym fazom rozwojowym roślin. Każdy z tych momentów ma istotne znaczenie dla budowania potencjału plonotwórczego oraz jakości ziarna:

• Zabieg T1 w zbożu – początek strzelania w źdźbło
  To etap, w którym głównym celem ochrony jest zabezpieczenie podstawy źdźbła i dolnych liści. W tym czasie stosuje się fungicydy o działaniu zapobiegawczym i interwencyjnym, skuteczne przeciwko takim chorobom jak łamliwość źdźbła, mączniak prawdziwy, septorioza liści czy rdze.
• Zabieg T2 w zbożu – faza liścia flagowego
  Najważniejszy moment dla kształtowania plonu. Liść flagowy i podflagowy odpowiadają za największy udział w fotosyntezie, dlatego ich ochrona jest kluczowa. W tej fazie rekomendowane są preparaty o szerokim spektrum działania, cechujące się wysoką mobilnością i długotrwałą aktywnością.
• Zabieg T3 w zbożu – okres kłoszenia i kwitnienia
  Zabiegi w tej fazie mają na celu ochronę kłosa przed chorobami, które wpływają nie tylko na wielkość, ale także na jakość plonu – jak fuzarioza kłosów, septorioza plew czy czerń kłosów. Ochrona w tym okresie zapobiega także przekroczeniu norm pozostałości mykotoksyn w ziarnie.

W jakiej temperaturze stosować fungicydy?

Optymalna temperatura do stosowania fungicydów wynosi 15–20°C, wykazują one wówczas najwyższą skuteczność.

Należy pamiętać o następujących zasadach:

• każda substancja czynna może wykazywać inne właściwości, dlatego najlepiej stosować się do zaleceń producenta na etykiecie;
• w fungicydach na rzepak warto zwrócić uwagę na odporność substancji na niższe temperatury, szczególnie podczas jesiennych zabiegów ochronnych.

Stosowanie środków grzybobójczych a opady deszczu — jaki mają wpływ?

Opady deszczu mogą zmyć fungicyd, dlatego zazwyczaj potrzebuje około 2 godzin od aplikacji, aby całkowicie wchłonąć się w roślinę i zapewnić pełną skuteczność produktu.

Na działanie środków grzybobójczych składa się wiele zmiennych — od substancji aktywnej zawartej w preparacie, przez rodzaj opryskiwanej rośliny, aż po panujące w trakcie oprysku i po nim warunki atmosferyczne. Planując zabiegi, takie jak T1 w rzepaku czy zbożach, należy zawsze brać pod uwagę prognozy pogody, by zapewnić optymalne wchłonięcie środka przez roślinę.

Jakie substancje czynne najczęściej występują w fungicydach?

Chcąc uzyskać pełną skuteczność oprysków, środki ochrony roślin musimy dobierać do rodzaju uprawy, a także biorąc pod uwagę cechy danej rośliny. Składniki aktywne zawarte w preparatach grzybobójczych różnią się między sobą — każdy z nich ma indywidualne właściwości, pozwalające na zwalczanie poszczególnych patogenów. Nie należy stosować tej samej substancji czynnej więcej niż 2-3 razy w sezonie, aby zapobiec odporności grzybów. Substancjami najczęściej występującymi w fungicydach na zboża, rzepak i sady to:

• azoksystrobina,
• cymoksanil,
• cyprodynil,
• difenokonazol,
• fenpropidyna,
• fludioksonil,
• prochloraz,
• piraklostrobina,
• propamokarb,
• tebukonazol.

Zbyt słaba dawka fungicydu może spowodować, że preparat nie zadziała, a nadmierna to strata preparatu.

Jakie choroby grzybowe występują w zbożach?

Najgroźniejsze choroby grzybowe w zbożach to mączniak prawdziwy, rdze (brunatna i żółta), septoriozy liści oraz fuzariozy, które bez odpowiedniej ochrony mogą zniszczyć uprawy.

Struktura zasiewów w Polsce jest zdominowana przez zboża, dlatego stosowanie grzybobójczych środków ochrony roślin jest tak istotne. Niosące największe zagrożenie choroby grzybowe to:

• mączniak prawdziwy zbóż i traw,
• plamistość siatkowa jęczmienia,
• ramularia jęczmienia,
• rdza brunatna,
• rdza żółta,
• rynchosporioza zbóż,
• septorioza liści,
• septorioza paskowana liści pszenicy.

Dzięki fungicydom na zboża można skutecznie chronić uprawy przed chorobami grzybowymi. Dlatego tak ważne jest planowanie oprysków zgodnie z kalendarzem zabiegów – stosując fungicydy na zboża ozime T1 w odpowiednim momencie, a następnie sięgając po fungicydy na zboża T2, można kompleksowo chronić roślinę przez cały sezon jej wegetacji.

Opryski na zabiegi T1, T2 i T3 — kiedy je wykonywać i na jakie choroby grzybowe zadziałają?

Zabiegi T1, T2 i T3 stosuje się w uprawach zbóż w celu zwalczania chorób podstawy źdźbła, ochrony liścia flagowego i zabezpieczenia kłosów. Wykonuje się je z wykorzystaniem odpowiednio dobranych fungicydów.

Fungicydy na T1 w zbożu

Stosuje się w fazie BBCH 30–32, czyli pomiędzy początkiem fazy strzelania w źdźbło a fazą pierwszego kolanka. Zabieg T1 służy zwalczaniu chorób podstawy źdźbła oraz patogenów grzybów. Chroni zboża przed takiemi chorobami grzybowymi jak:

• mączniak prawdziwy,
• septorioza,
• rdza brunatna,
• rdza żółta,
• fuzarioza,
• łamliwość źdźbła,
• pleśń śniegowa.

Zabieg T2 wzbożu

Wykonywany jest w fazie BBCH 37–39. Przeprowadza się go w celu ochrony liścia flagowego i podflagowego. Choroby, które zwalcza, to:

• rdza brunatna,
• rdza żółta,
• mączniak prawdziwy,
• septorioza paskowana liści,
• brunatna plamistość liści.

Oprysk na T3 w zbożu

Przeprowadza się go w fazie kłoszenia (BBCH 51–59). Jego zadaniem jest zabezpieczenie kłosów, by wydały dobrej jakości plon. Chroni zboża przed mykotoksynami oraz chorobami kłosów, a także zwalcza grzyby z rodziny Fusarium.

Zarówno w zbożach, jak i w rzepaku, zabiegi T1 i T2 mają decydujące znaczenie dla zdrowotności plantacji. Dobrze dobrany środek grzybobójczy na zboża potrafi znacząco ograniczyć rozwój chorób i poprawić potencjał plonotwórczy roślin.

Jakie środki grzybobójcze na rzepak wybrać?

W rzepaku stosuje się głównie fungicydy oparte na substancjach z grupy triazoli, które zwalczają takie choroby jak sucha zgnilizna kapustnych, zgnilizna twardzikowa czy czerń krzyżowych.

Stosowanie fungicydów na rzepak jest nieuniknione. Jego okres wegetacyjny wynosi niemal 11 miesięcy, co sprawia, że musi radzić sobie ze wszystkimi możliwymi zjawiskami atmosferycznymi. Są to warunki sprzyjające rozwojowi chorób grzybowych, które realnie zagrażają uprawom. Najczęściej występujące choroby grzybowe rzepaku to:

• czerń krzyżowych,
• szara pleśń,
• sucha zgnilizna kapustnych,
• zgnilizna twardzikowa,
• cylindrozporioza roślin kapustnych,
• mączniak rzekomy.

Do walki z chorobami grzybowymi rzepaku wykorzystuje się środki ochrony roślin oparte na substancjach czynnych np. z grupy triazoli. W zależności od preferencji można je zakupić jako koncentrat lub płyn do rozcieńczenia z wodą.

Jakie choroby grzybowe występują w sadach?

Choroby grzybowe w sadach to przede wszystkim parch jabłoni, mączniak prawdziwy oraz szara pleśń, a ochrona musi obejmować również okres przechowywania owoców.

Fungicydy do sadu mogą być stosowane zarówno do zwalczania chorób grzybowych drzew owocowych, krzaków owocowych, jak i upraw warzywniczych. Szeroka oferta środków grzybobójczych do sadu pozwala na dobranie preparatu z właściwym składnikiem aktywnym.

Zwalczają one takie choroby grzybowe jak:

• antraknoza,
• bakteryjna kanciasta plamistość liści,
• biała plamistość liści,
• czerwona plamistość liści,
• mączniak prawdziwy,
• parch jabłoni,
• skórzasta zgnilizna owoców,
• szara pleśń.

Ochrona sadów wymaga także uwzględnienia okresu przechowywania owoców, dlatego w programach ochrony roślin coraz częściej uwzględnia się środki na choroby przechowalnicze jabłek, którym celem jest ochrona przed gniciem owoców w chłodni.