Alternarioza [Alternaria sp.]

Alternarioza to jedna z najgroźniejszych chorób roślin wywoływana przez grzyby z rodzaju Alternaria, która regularnie zagraża uprawom wielu gatunków roślin w Polsce. Patogen ten atakuje nadziemne organy roślin, w tym liście, łodygi oraz owoce, powodując charakterystyczne nekrozy, przedwczesne zasychanie asymilatorów oraz drastyczne obniżenie wielkości i jakości zbiorów. W uprawach warzywniczych, sadowniczych i rolniczych niekontrolowany rozwój choroby może doprowadzić do znacznego spadku opłacalności produkcji. Dlatego dla sadowników i warzywników szybkie rozpoznanie zagrożenia i właściwa ochrona plantacji mają bezpośrednie znaczenie ekonomiczne.

Skuteczna ochrona przed alternariozą wymaga zintegrowanego programu ochrony, obejmującego znajomość biologii choroby i warunków jej rozwoju, rozpoznawanie pierwszych objawów, profilaktykę agrotechniczną oraz właściwy dobór fungicydu i terminu zabiegu. Kluczowe znaczenie mają również najważniejsze zasady techniki wykonania zabiegów.

Biologia patogenu - jak rozwijają się grzyby powodujące alternariozę?

Choroba wywoływana jest przez różne gatunki grzybów, wśród których najczęściej wymienia się Alternaria solani (odpowiedzialną za alternariozę ziemniaka i pomidora), Alternaria brassicae oraz Alternaria brassicicola (atakujące rośliny kapustne), a także Alternaria dauci (groźną dla plantacji marchwi). Zrozumienie biologii i przyczyny rozwoju tego patogenu oraz wpływu, jaki mają na niego różne czynniki środowiskowe, jest kluczowe dla prawidłowego wyznaczenia terminów zabiegów ochronnych.

• Zimowanie patogenu: Grzyb zimuje w postaci grzybni oraz zarodników konidialnych na resztkach pożniwnych pozostawionych na polu, w glebie, a także na zainfekowanych nasionach i bulwach.
• Proces zakażenia: Wiosną i latem, gdy panują sprzyjające warunki, zarodniki są przenoszone przez wiatr oraz krople deszczu na zdrowe rośliny, wywołując infekcję i wnikając do tkanki roślinnej, szczególnie przez uszkodzenia oraz rany. Do skiełkowania zarodnika wymagana jest obecność wilgoci na roślinie.
• Warunki rozwoju: Alternarioza rozwija się najdynamiczniej w warunkach umiarkowanie wysokiej temperatury oraz przy występujących na przemian okresach deszczu i suszy. Wysoka wilgotność powietrza, poranne mgły oraz obfita rosa to idealne warunki, w których następuje ponowne zakażenie kolejnych pięter liściowych. Taka wilgotność powoduje też szybkie zarodnikowanie i dalsze zakażenia.

Warto podkreślić, że w przypadku niektórych patogenów roślinnych, presja chorobowa rośnie skokowo przy braku odpowiedniej profilaktyki. Ponadto ochrona zależy całkowicie od działań plantatora, ponieważ osłabiona zdolność do obrony i ograniczona skuteczność reakcji na presję grzybów - patogenów sprzyjają dalszemu rozwojowi choroby.

Objawy porażenia alternariozą w różnych uprawach

Lustracja plantacji w celu wykrycia pierwszych objawów i szybkie rozpoznanie choroby jest zadaniem o najwyższym priorytecie. Spóźniony zabieg grzybobójczy sprawia, że patogen przenosi się na młode przyrosty, co jest niezwykle niebezpieczne dla całego organizmu rośliny. Do najbardziej typowych symptomów należą:

• Na liściach: Powstawanie ciemnobrunatnych lub czarnych, owalnych plam o średnicy od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Charakterystyczną cechą diagnostyczną jest koncentryczne strefowanie wewnątrz plam, przypominające pierścienie na przekroju pnia drzewa lub tarczę strzelecką. Często wokół plam widoczna jest żółta, chlorotyczna obwódka (tzw. halo), a zmiany występują głównie na najstarszych organach.
• Na łodygach i pędach: Podłużne, ciemne, wgłębne plamy, które mogą prowadzić do łamania się roślin pod wpływem wiatru.
• Na owocach i bulwach: Plamy są ciemne, suche, wyraźnie wgłębione, z czasem pokrywające się aksamitnym, czarnym nalotem zarodników grzyba. Porażone bulwy i owoce surowce tracą wartość handlową i nie nadają się do długiego przechowywania.

Profilaktyka agrotechniczna jako pierwsza linia obrony

Ograniczenie potencjału infekcyjnego grzybów z rodzaju Alternaria wymaga systematycznego wdrażania metod agrotechnicznych, ponieważ za rozwój choroby odpowiadają różne czynniki agrotechniczne i środowiskowe. Do kluczowych działań zapobiegawczych zaliczamy:

• Stosowanie zdrowego materiału siewnego: czyste od patogenów nasiona i kwalifikowane bulwy zapobiegają wprowadzaniu choroby na nowe stanowiska.
• Prawidłowy płodozmian: podstawowym elementem ograniczania rezerwuaru patogenu w glebie jest przestrzeganie zmianowania roślin. Przerwa w uprawie gatunków z tej samej rodziny botanicznej na danym stanowisku pozwala na naturalny rozkład resztek pożniwnych, na których zimują formy przetrwalnikowe grzybów z rodzaju Alternaria.
• Staranna agrotechnika po zbiorach: kluczem jest dokładne przyoranie lub głębokie wymieszanie z glebą wszystkich resztek roślinnych po zbiorze. Przyspiesza to ich mineralizację i drastycznie zmniejsza potencjał infekcyjny patogenu na starcie nowego sezonu.
• Racjonalne zarządzanie wilgotnością: czynnikiem ograniczającym rozwój alternariozy jest zachowanie optymalnej, zalecanej dla danego gatunku rozstawy rzędów, co zapewnia sprawne przewietrzanie i skraca czas zalegania kropli rosy lub deszczu na powierzchni blaszki liściowej.
• Odpowiednie nawożenie: wspiera prawidłowy wzrost i kondycję roślin.

Charakterystyka fungicydu Signum^® w zwalczaniu alternariozy

Gdy warunki pogodowe sprzyjają rozwojowi alternariozy, skuteczna ochrona wymaga zastosowania fungicydu o szerokim spektrum działania. Signum^® 33 WG to preparat BASF przeznaczony do ochrony wielu upraw warzywniczych, sadowniczych i jagodowych przed chorobami grzybowymi, w tym alternariozą, zgodnie z zakresem rejestracji dla poszczególnych gatunków.

Skuteczność preparatu opiera się na połączeniu dwóch substancji czynnych o odmiennych mechanizmach działania:

• Boskalid – substancja czynna z grupy karboksyamidów (SDHI, FRAC 7), która hamuje oddychanie komórkowe patogenów poprzez blokowanie aktywności dehydrogenazy bursztynianowej. Ogranicza rozwój grzybni oraz kiełkowanie zarodników.
• Piraklostrobina – substancja czynna z grupy strobiluryn (QoI, FRAC 11), która również zakłóca proces oddychania komórkowego grzybów. Wykazuje działanie zapobiegawcze, a jednocześnie odpowiada za efekt AgCelence®, wspierający prawidłowy przebieg procesów fizjologicznych roślin i utrzymanie ich dobrej kondycji.

Połączenie dwóch substancji czynnych reprezentujących różne grupy FRAC zapewnia szerokie spektrum zwalczanych chorób i stanowi ważny element strategii przeciwdziałania rozwojowi odporności patogenów. Aby utrzymać wysoką skuteczność ochrony, preparat należy stosować zgodnie z etykietą rejestracyjną oraz zasadami rotacji mechanizmów działania.

Dzięki obecności tych dwóch komponentów, Signum® nie tylko skutecznie eliminuje infekcję, ale stanowi również kluczowe narzędzie w zapobieganiu powstawaniu ras odpornych grzyba.

Kiedy stosować Signum^®? Terminy i zalecenia aplikacyjne

Zgodnie z etykietą rejestracyjną produktu, Signum^® 33 WG należy stosować przede wszystkim zapobiegawczo, z uwzględnieniem warunków sprzyjających rozwojowi patogenów, lub natychmiast po zaobserwowaniu pierwszych objawów porażenia na najstarszych liściach.

• W uprawach warzywniczych (np. marchew, pomidor): Pierwsze opryski przeciwko alternariozie wykonuje się po osiągnięciu przez rośliny fazy fenologicznej wskazanej w etykiecie. Dla marchwi optymalnym momentem startu ochrony jest faza od początku zakrywania międzyrzędzi (gdy rozeta liściowa osiąga około 40% typowej masy, BBCH 34–40) lub moment wystąpienia pierwszych symptomów na plantacji. W przypadku pomidora gruntowego ochronę rozpoczyna się zapobiegawczo od fazy widocznego pierwszego pąka kwiatowego (BBCH 51).
• W uprawach sadowniczych i jagodowych: produkt stosuje się w krytycznych fazach podatności na infekcje, m.in. w okresie kwitnienia oraz wzrostu owoców, co zabezpiecza je przed plamistościami i gniciem przed zbiorem.

Na co zwrócić uwagę podczas wykonywania zabiegów?

Maksymalne wykorzystanie potencjału chemicznego środka ochrony roślin wymaga zachowania rygoru technicznego podczas zabiegu:

• Przestrzeganie dawek i okresów karencji: należy bezwzględnie stosować dawki określone w etykiecie rejestracyjnej BASF dla danego gatunku rośliny. Równie ważne jest zachowanie okresu karencji, czyli minimalnego czasu, jaki musi upłynąć od ostatniego zabiegu do dnia zbioru.
• Dokładność pokrycia roślin cieczą użytkową: ze względu na to, że zarodniki Alternaria mogą infekować roślinę z każdej strony, oprysk musi być wykonany precyzyjnie. Należy dostosować parametry pracy opryskiwacza (ciśnienie, rodzaj rozpylaczy) oraz ilość wody na hektar do wielkości biomasy roślinnej.
• Zarządzanie odpornością (rotacja): pomimo że Signum® zawiera dwie substancje czynne, w pełnym programie ochrony plantacji należy stosować go przemiennie z fungicydami zawierającymi substancje o jeszcze innych mechanizmach działania (z innych grup FRAC), co trwale ogranicza ryzyko uodpornienia się patogenów.

Podsumowanie

Alternarioza stanowi permanentne zagrożenie dla wielkości i jakości uzyskiwanych zbiorów w rolnictwie i ogrodnictwie. Jej lekceważenie prowadzi do szybkich i nieodwracalnych strat ekonomicznych. Skuteczna ochrona upraw musi opierać się na połączeniu starannej agrotechniki oraz profesjonalnego wsparcia chemicznego. Wybór nowoczesnego fungicydu Signum® od firmy BASF zapewnia plantatorom pewność i stabilność działania. Dzięki dwóm uzupełniającym się substancjom czynnym Signum® skutecznie zwalcza infekcje grzybowe, hamuje ponowne zakażenie i pozwala na utrzymanie zdrowej plantacji, co bezpośrednio przekłada się na wysoki plon handlowy o doskonałych parametrach jakościowych.