Rzepak jest jedną z najbardziej dochodowych upraw, dzięki czemu mimo potrzeby poświęcania mu dużej uwagi oraz wysokich nakładów cieszy się dużym zainteresowaniem i zajmuje ponad 95% areału uprawy wśród roślin oleistych. Ostatnie kilkadziesiąt lat cechował wzrost powierzchni i liczby gospodarstw zajmujących się uprawą rzepaku, co sprawiło, że jest on obecnie uważany za roślinę o największym tempie rozwoju.
Przebieg początku sezonu wegetacyjnego przypominał sytuacje sprzed kilku lat, podczas gdy te ostanie przyzwyczaiły nas do wczesnej wegetacji i szybkiego rozwoju roślin. Wiosną 2023 roku rzepak po przezimowaniu był w dobrej kondycji. W okresie wzrostu pędu głównego i wykształcania pędów bocznych panowały znakomite warunki. W większości rejonów uprawy również okres kwitnienia był sprzyjający dla rzepaku.
Tegoroczna pogoda spowodowała jednakże zawirowania w pojawach zagrożeń. Żerowanie chowaczy łodygowych rozciągnęło się w czasie i wiązało z rzadko spotykanym w poprzednich sezonach występowaniem larw w ogonkach liściowych. Warunki pogodowe sprzyjały też porażeniom chorobami. Mimo to rzepak w tym sezonie jest w dobrej kondycji, a zapowiadana pogoda powinna umożliwić jego bezproblemowy zbiór na większości terenów.
Z uwagi na dobrą kondycję roślin plonowanie rzepaku powinno być na zadowalającym poziomie. Unijna jednostka monitorująca uprawy (MARS – Monitoring Agricultural ResourceS) podała, że tegoroczne plony rzepaku łącznie z rzepikiem w Polsce wyniosą 3,23 t/ha. W porównaniu do sezonu 2022 odnotujemy jednak spadek o 4,4% (w roku 2022: 3,38 t/ha), z kolei w zestawieniu z okresem 5-letnim osiągniemy zwyżkę o 5,9%. Niestety duża ilość nasion rzepaku w punktach skupu oraz wysokie plony mogą spowodować spore spadki cen w czasie żniw. Obecne notowania w stosunku do ubiegłorocznych propozycji już są niższe. Po przedstawieniu danych Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA) dotyczących wyższych zasiewów kukurydzy i mniejszych soi w stosunku do deklaracji podawanych w marcu na giełdzie odnotowano wzrost cen rzepaku z deklaracją realizacji na sierpień na kwotę 435,75 euro/t (stan na 30.06.2023).
Na opłacalność rzepaku składa się wiele czynników. Oczywiście wysokość kosztów produkcji, które stale rosną, nie napawa optymizmem. Mimo to opłacalność uprawy rzepaku jest wyższa od prowadzenia roślin zbożowych, z czego wynika stałe zainteresowanie rolników uprawami oleistymi.
Na opłacalność uprawy rzepaku wpływ mają również warunki jego wzrostu. Nie należy zapominać o odpowiednim przedplonie, terminie siewu czy gęstości rzepaku, ponieważ wszystkie te czynniki będą warunkować kondycję roślin, niezbędną do osiągnięcia wysokich plonów.
Kolejnym istotnym czynnikiem są ceny skupu. W ostatnich latach mogliśmy liczyć na wzrost cen rzepaku. W tym natomiast można się spodziewać niższych cen niż w ubiegłym roku. Według Wielkopolskiej Izby Rolniczej koszty uprawy rzepaku przygotowane w czerwcu 2023 roku pokazują ujemny wynik finansowy na poziomie –1266,75 zł [Rzepak – Kalkulacje – Wielkopolska Izba Rolnicza (wir.org.pl)]. Z kolei przewidywania ekspertów z banku Crédit Agricole pokazują, że ceny rzepaku na koniec roku 2023 osiągną poziom 2230 zł/t.
Niestety ceny skupu są elementem, na które rolnik nie ma wpływu. Tym zaś, na co możemy oddziaływać, jest dobór rozwiązań odmianowych, w których postęp umożliwi zwiększenie wydajności uprawy rzepaku. Udoskonalenie najważniejszych cech gwarantujących wysokie plony wykorzystano w odmianach rzepaku InVigor.
Warunki wegetacji rzepaku w 2023 roku sprawiły, że można się spodziewać późniejszych żniw niż w ubiegłych latach. Rzepak potrzebuje czasu, aby łuszczyny znajdujące się na pędzie głównym, ale i wszystkich rozgałęzieniach bocznych mogły dojrzeć.W trwającym sezonie rozpoczęcie zbiorów rzepaku nastąpi zatem najprawdopodobniej w sierpniu. Długoterminowa prognoza pogody w większości regionów zapowiada obecność sprzyjających warunków umożliwiających dosuszenie do tego czasu nasion, a następnie bezproblemowe zbiory.
Aby zabezpieczyć swój przyszłoroczny plon, warto już teraz pomyśleć o odmianie, która da sobie radę w podobnych warunkach. Doskonale w takim wypadku sprawdzą się odmiany rzepaku o wysokiej tolerancji na pękanie i osypywanie nasion. Cecha ta umożliwi spokojniejsze oczekiwanie na dojrzałość łuszczyn bez ryzyka ogromnych strat nasion. Jeśli nie postawimy na taką odmianę, konieczny będzie zabieg desykacji, czyli trzeba się będzie liczyć z kolejnym kosztem w produkcji rzepaku. Znakomitą trwałość łuszczyn można znaleźć u odmian rzepaku z linii InVigor. Są to odmiany mieszańcowe dopasowane do zróżnicowanych warunków klimatyczno-glebowych w naszym kraju.
