Pierwsze próby zaprawiania ziarna sięgają 2000 lat p.n.e., a poprzez wieki metody zaprawiania ulegały zmianom. Jednak przez te wszystkie lata cel był jeden – wyeliminowanie zagrażających uprawom agrofagów, co umożliwi osiąganie wyższych plonów. Zaprawianie ziarna jest przy tym nie tylko uznawane za najbardziej efektywny sposób ochrony roślin, to także rozwiązanie doskonale wpisujące się w zasady Integrowanej Ochrony Roślin. Niestety obecnie w uprawie zbóż zaprawianie ziarna prowadzone jest jedynie w celu ograniczania chorób, w kwestii szkodników aktualny rejestr nie daje żadnych możliwości.
Zaprawianie ziarna traktowane jest jako podstawowy zabieg w ochronie roślin, który zakłada pokrycie ziarna substancją mającą za zadanie ochronę kiełkujących i wschodzących roślin przed infekcją patogenami grzybowymi (zarówno odnasiennymi, jak i odglebowymi). Najczęściej wykorzystywanymi technikami zaprawiania zbóż są zaprawianie na sucho i na mokro.
Proces zaprawiania ziarna jest prosty i bezpieczny. Należy jednak pamiętać o kilku zasadach. Przede wszystkim trzeba wybrać produkt, które będzie spełniał nasze oczekiwania. Na rynku można bowiem znaleźć zaprawy jednoskładnikowe lub wieloskładnikowe; dostępne są też różne postaci preparatów, np. proszek, koncentrat, emulsja, które wpływają na metodę zaprawiania.
Jednocześnie trzeba wziąć pod uwagę, że ziarno przeznaczone do zaprawiania musi się cechować odpowiednimi parametrami. Materiał siewny powinien być wolny od wszelkich zanieczyszczeń, np. nasion chwastów, fragmentów roślin, oraz mieć prawidłową wilgotność (do 16%).
Efektywność działania preparatów do zaprawiania zapewnia właściwa dawka preparatu (rekomendowana na etykiecie). Zbyt mała ilość zaprawy wpłynie na obniżenie skuteczności, podczas gdy przekroczenie dawki może uszkodzić kiełkujące nasiona i doprowadzić do zamierania siewek. Nie zapominajmy też, że proces zaprawiania ziarna wymaga od operatora zachowania wszelkich środków bezpieczeństwa.
Stosowanie zaprawy zbożowej powinno być stałym elementem uprawy, ponieważ patogeny grzybowe zdolność infekowania młodych roślin zachowują przez kilka do kilkunastu lat. Wobec tego omawiany rodzaj ochrony powinien być wdrażany w każdym sezonie.
Przy kupowaniu materiału kwalifikowanego do siewu problem zaprawiania znika, gdyż hodowca zabezpiecza ziarno substancjami chroniącymi je przed chorobami grzybowymi zbóż, dzięki czemu jest ono od razu gotowe do użycia. Duża część rolników korzysta jednak z własnego ziarna i sama przygotowuje materiał siewny. Najlepszym rozwiązaniem jest wówczas zaprawianie ziarna przed siewem (najlepiej bezpośrednio przed nim), uważając, by zostało ono dokładnie i równomiernie pokryte zaprawą. Pamiętajmy też, że zaprawione ziarno nie powinno być przechowywane dłużej niż przez pół roku, ponieważ powoduje to obniżenie jakości materiału siewnego oraz działania zaprawy.
Stosowanie zaprawy nasiennej to pierwszy etap ochrony chemicznej zbóż – to pierwszy zabieg, który umożliwia walkę z chorobami w początkowych fazach rozwoju roślin. To również jedyne rozwiązanie w przypadku niektórych chorób, takich jak: zgorzel siewek, pleśń śniegowa, śnieć cuchnąca czy głownia pyląca, w wypadku których nie ma możliwości walki z patogenem w czasie wegetacji zbóż.
Zabezpieczenie materiału siewnego zaprawą jednocześnie umożliwia wyrównane wschody i prawidłowy rozwój młodych siewek, co przekłada się na osiągnięcie planowanej obsady roślin. Z punktu ekonomicznego jest to najtańszy sposób ochrony, niewspółmierny do ewentualnych strat wynikających z wystąpienia zagrożenia agrofagami. Zaprawianie zboża jest też najłatwiejszą z metod ochrony, której wykorzystanie dodatkowo obniża ilość nalistnych preparatów aplikowanych w późniejszych okresach uprawy.
Warto dodatkowo wskazać, że substancje aktywne zawarte w zaprawach aplikowane są punktowo, a nie na powierzchni całej plantacji. Ochrona zbóż z użyciem zaprawy uchodzi więc za najbezpieczniejsze rozwiązanie dla środowiska, ale i samego użytkownika.
Zaprawa nasienna pokrywa ziarno, a zawarte w niej substancje aktywne mogą osadzać się na jego powierzchni i działać kontaktowo lub systemicznie poprzez wniknięcie do wnętrza ziarna. Najnowocześniejsza substancja aktywna o systemicznym działaniu znajduje się w zaprawie Systiva® 333 FS. Preparat zapewnia skuteczną ochronę zbóż już w momencie siewu dzięki obecności fluksapyroksadu, szerzej znanego pod nazwą Xemium®. Substancja uwalniania jest stopniowo, co gwarantuje wydłużenie okresu ochrony i tym samym wczesną ochronę liści zbóż. Umożliwia to pominięcie jednego zabiegu fungicydowego, zwanego zabiegiem czyszczącym T0 w pszenicy, a w życie i jęczmieniu w pełni zastępuje pierwszy wiosenny zabieg fungicydowy T1. Zabezpiecza wówczas zboże przed infekcjami septoriozą liści, plamistością siatkową, pasiastością liści jęczmienia i mączniakiem prawdziwym zbóż i traw.
Zaprawa do zbóż Systiva® 333 FS daje unikatowe korzyści przekładające się na silniejszy system korzeniowy, doskonałe przygotowanie roślin do przezimowania i wzmocnienie wiosennego wigoru. Do zaprawiania ziarna rekomenduje się stosowanie dawki 75–150 ml/100 kg ziarna w zależności od gatunku zboża. Zaleca się również obniżenie dawki wysiewu ziarna o 15%, co w doświadczeniach pokazało mocniejsze krzewienie u roślin zaprawionych Systivą® 333 FS. Zaprawianie ziarna zaprawą Systiva® 333 FS wpływa także na poprawę kondycji roślin, umożliwiając zwiększenie plonowania.
Zaprawianie zboża może być wykonane przed siewem lub nawet do kilku miesięcy wcześniej, zależnie od zaprawy. Termin zabiegu musi być dostosowany do cyklu uprawy: zboża ozime zaprawia się w sierpniu i wrześniu, a zboża jare w marcu i kwietniu.
| Optymalny czas wykonania | Uwagi techniczne | |
|---|---|---|
| Zboża ozime | sierpień-wrzesień przed siewem jesiennym | zabieg chroni kiełkujące rośliny od pierwszych chwil |
| Zboża jare | marzec-kwiecień przed siewem wiosennym | najlepiej wykonać zabieg bezpośrednio przed siewem |
Tak, zaprawianie z wyprzedzeniem jest możliwe w przypadku zaprawiania na sucho. Zaprawa na sucho zachowuje skuteczność do 6 miesięcy przy właściwym przechowywaniu. Należy jednak pamiętać, że tylko zapewnienie warunków przewidzianych przez producenta pozwoli na uzyskanie pełnego działania zaprawy nasiennej. Zaprawę na mokro należy aplikować tuż przed siewem.
