„Niewystarczająca ochrona materiału siewnego w krytycznej fazie kiełkowania istotnie zwiększa presję kompleksu patogenów powodujących zgorzel siewek. W warunkach sprzyjających rozwojowi chorób może to skutkować ograniczeniem polowej zdolności wschodów i redukcją obsady roślin nawet o 20–30%.”
Przed jakimi chorobami chronią zaprawy nasienne do zbóż?
Skuteczna zaprawa nasienna do zbóż chroni uprawy przed groźnymi chorobami odglebowymi i odnasiennymi powodowanymi przez patogniczne grzyby oraz chorobami liści, zmniejszając ryzyko strat plonu sięgających nawet do 40%. Zabiegi wpływające na wielkość plonu rozpoczynają się jeszcze przed siewem. Jednym z kluczowych czynników, który może znacząco wpłynąć na kondycję roślin, więc i na wielkość plonu, są patogeny chorobotwórcze. Skutecznymi środkami, które przed nimi zabezpieczają, są zaprawy nasienne.
W jakich uprawach warto stosować zaprawy nasienne?
Stosowanie zapraw nasiennych jest uzasadnione i zalecane we wszystkich gatunkach upraw rolniczych, a w szczególności w towarowej produkcji pszenicy, jęczmienia, żyta oraz pszenżyta.
Zaprawy nasienne mogą być stosowane we wszystkich uprawach rolniczych i w praktyce profesjonalni użytkownicy nigdy z nich nie rezygnują. Zaprawianie nasion jest bardzo efektywną metodą ochrony roślin przed agrofagami. Dzięki zastosowaniu zapraw nasiennych można znacząco zredukować opryski na początkowym etapie rozwoju roślin. Jest to więc metoda zarówno efektywna jak i korzystna ze względu na ograniczanie wpływu na środowisko.
Magdalena Pietrzak, CER Crop Manager, BASF Polska
BASF Polska
Jak działają zaprawy nasienne do zbóż?
Zaprawa nasienna tworzy fungicydową warstwę na okrywie ziarna i chroni roślinę od kiełkowania – w oknie, w którym żaden zabieg nalistny nie jest jeszcze możliwy. Część substancji działa systemicznie i przedłuża ochronę na pierwsze liście.
Zaprawa nasienna do zbóż działa w dwóch krokach. Pierwszy z nich to bariera kontaktowa na okrywie owocowo-nasiennej. Warstwa zaprawy ogranicza możliwość rozwoju i przemieszczania się patogenów obecnych na powierzchni ziarna oraz w jego bezpośrednim otoczeniu glebowym. Ochrona rozpoczyna się już w momencie pęcznienia ziarna, czyli zanim siewka przebije powierzchnię gleby.
Drugi krok to pobranie substancji czynnej przez kiełkujące nasiono. W przypadku zaprawy Systiva® substancja czynna jest pobierana przez rozwijający się korzeń i koleoptyl, a następnie przemieszczana do młodych części rośliny, zapewniając ochronę również po wschodach. Systiva® jako jedyna zaprawa fungicydowa zapewnia działanie, które wykracza poza ochronę samego ziarna i obejmuje także pierwsze liście rozwijającej się rośliny. Długość i zakres działania po wschodach wynikają z właściwości oraz systemiczności zastosowanej substancji czynnej.
Funkcjonowanie profesjonalnych zapraw nasiennych opiera się na działaniu kontaktowym, układowym (systemicznym) lub wgłębnym, co pozwala na eliminację zarodników znajdujących się na powierzchni ziarniaka, w jego wnętrzu oraz w bezpośrednim sąsiedztwie glebowym.
Zaprawy nasienne do zbóż zapewniają ochronę wschodzących roślin przed infekcjami grzybowymi. Jednak znaczenie fungicydu aplikowanego na materiał siewny ma znaczenie dla zdrowotności roślin w całym okresie wegetacji. Warto wspomnieć, że cześć chorób zbóż można kontrolować jedynie przy użyciu zapraw, gdyż nie wszystkie patogeny jesteśmy w stanie zwalczać środkami nalistnymi.
Część chorób zbóż rolnik kontroluje wyłącznie zaprawą, bo środki nalistne nie sięgają patogenu ukrytego w ziarnie. Objawy głowni pylącej jęczmienia ujawniają się dopiero w kłoszeniu, a źródłem infekcji jest zakażone ziarno. W tym terminie żaden zabieg ratunkowy nie odwraca porażenia. Decyzja o zaprawie zapada więc kilka miesięcy przed pojawieniem się objawów. Metodę zabiegu opisuje osobny artykuł: jak przebiega zaprawianie zboża.
Przed jakimi grupami chorób chronią zaprawy nasienne?
Zaprawa nasienna zbóż działa na trzy grupy chorób: odnasienne (inokulum na ziarnie lub w nim), odglebowe (inokulum w glebie i resztkach pożniwnych) oraz nalistne, ograniczane systemicznie po wschodach.
Kryterium podziału jest miejsce, w którym patogen przetrwa do siewu. Choroby odnasienne przenoszą się na powierzchni ziarna albo w jego wnętrzu. Choroby odglebowe czekają na siewkę w glebie i w resztkach pożniwnych. Choroby nalistne atakują roślinę dopiero po wschodach, a zaprawa ogranicza je systemicznie. Podział ten decyduje o tym, czy zaprawa jest jedynym oknem interwencji, czy tylko pierwszym ogniwem programu ochrony.
Tabela 1. Przykłady chorób przed którymi chronią zaprawy nasienne.
| Grupa chorób | Gdzie przetrwa patogen | Przykłady w zbożach |
|---|---|---|
| Odnasienne | na powierzchni lub wewnątrz ziarna | śnieć cuchnąca, głownia pyląca jęczmienia, głownia źdźbłowa żyta, pasiastość liści |
| Odglebowe | w glebie i resztkach pożniwnych | zgorzel siewek, fuzaryjna zgorzel siewek, pleśń śniegowa |
| Nalistne | na roślinie po wschodach, zaprawa działa systemicznie | mączniak prawdziwy, plamistość siatkowa, rynchosporioza, septorioza liści |
Jakie choroby zwalczają zaprawy do zboża?
Nowoczesne zaprawy nasienne do zbóż zwalczają m.in. głownię pylącą, śnieć cuchnącą, rynchosporiozę, pleśń śniegową, pasiastość liści oraz zgorzele siewek.
Większość zapraw nasiennych do zbóż chroni przed chorobami odglebowymi i odnasiennymi. Jednak dostępne są także preparaty zabezpieczające przed chorobami liści. Tak długotrwała ochrona jest możliwa dzięki substancjom działającym systemicznie. Zaprawy stanowią obligatoryjny element ochrony fungicydowej zbóż. Przyjrzyjmy się zatem najgroźniejszym chorobom, przed jakimi chronią zaprawy zbożowe.
Choroby odnasienne i odglebowe zbóż – objawy i szkodliwość
Najgroźniejsze choroby odnasienne i odglebowe zbóż to śnieć cuchnąca pszenicy, głownia pyląca jęczmienia, głownia źdźbłowa żyta, pleśń śniegowa oraz fuzaryjna zgorzel siewek. Wszystkie ujawniają się za późno, by zareagować zabiegiem nalistnym.
Choroby odnasienne i odglebowe łączy jedna cecha praktyczna: moment rozpoznania wypada po terminie skutecznej interwencji. Rolnik widzi porażony kłos albo przerzedzone wschody wtedy, gdy decyzja o ochronie zapadła już przy siewie. Źródłem infekcji jest w tej grupie zakażone ziarno albo inokulum zalegające w glebie i w resztkach pożniwnych.
Jak rozpoznaje się śnieć cuchnącą pszenicy?
Śnieć cuchnąca pszenicy (Tilletia caries) objawia się rozerwaniem ziarniaków wypełnionych brunatnoczarnymi zarodnikami wydzielającymi charakterystyczny zapach śledziowy, co całkowicie dyskwalifikuje ziarno z rolniczego obrotu.
Śnieć cuchnąca to choroba atakująca poza pszenicą także żyto, pszenżyto czy jęczmień. Przed upowszechnieniem zaprawiania nasion było to główne zagrożenie chorobowe tych upraw. Jej objawy są możliwe do zidentyfikowania dopiero po wykłoszeniu się, co pokazuje, jak istotne dla przebiegu całego rozwoju zbóż są zaprawy nasienne.
Dlaczego głownia pyląca jęczmienia jest tak niebezpieczna?
Głownia pyląca jęczmienia (Ustilago nuda) niszczy kłosy, zamieniając je w czarną masę zarodników, a jej jedyną skuteczną metodą zwalczania jest zaprawianie ziarna preparatami układowymi.
Objawy głowni pylącej jęczmienia ujawniają się dość późno, bo w okresie kłoszenia. Jednak głównym źródłem tej choroby jest zakażone ziarno. Zaprawianie nasion skutecznie chroni rośliny przed tym patogenem. Stosowanie właściwie zaprawionych nasion skutecznie eliminuje głownię pylącą.
Głownia źdźbłowa żyta
Głownia źdźbłowa występuje w rejestrze zapraw wyłącznie w życie ozimym i jarym. Poza żytem ta pozycja nie występuje.
Głownia źdźbłowa rozrywa źdźbło i liście podłużnymi, czarnymi smugami zarodników. Porażone rośliny karłowacieją i nie wykształcają pełnego kłosa. Inokulum głowni źdźbłowej towarzyszy ziarnu, więc zaprawianie pozostaje jedyną praktyczną metodą kontroli. Kinto® Plus ma głownię źdźbłową na etykiecie w życie ozimym i jarym. Określenie gatunku ma tu znaczenie praktyczne: głownia pyląca jęczmienia i głownia źdźbłowa żyta to dwie różne pozycje rejestrowe.
Czym charakteryzuje się pleśń śniegowa zbóż i traw?
Pleśń śniegowa wywoływana przez Microdochium nivale objawia się biało-różowym, watowatym nalotem grzybni na roślinach po ustąpieniu pokrywy śnieżnej, powodując zamieranie roślin i ubytki w obsadzie do 50%.
Pleśń śniegowa zbóż i traw to choroba wywoływana przez grzyb Microdochium nivale, która atakuje wiele gatunków zbóż. Jej objawy możemy zauważyć już jesienią w postaci zdeformowanych siewek pokrytych watowatą grzybnią. Porażone nią rośliny obumierają lub nie rozwijają się prawidłowo, co bezpośrednio przekłada się na straty w plonie.
Fuzaryjna zgorzel siewek
Fuzaryjna zgorzel siewek niszczy kiełki i korzenie przed wschodami. Zaprawa nasienna jest jedynym zabiegiem fungicydowym w tym terminie.
Fuzaryjna zgorzel siewek przerzedza wschody i powoduje brunatnienie podstawy kiełka. Sprawcy choroby przetrwają zarówno na ziarnie, jak i w glebie oraz w resztkach pożniwnych. Chłodna i wilgotna gleba po opóźnionym siewie zwiększa ryzyko porażenia. Ubytek w obsadzie jest nieodwracalny, bo siewka ginie przed wschodami. Fuzaryjna zgorzel siewek jest najszerszą pozycją etykiety Kinto® Plus, bo obejmuje pszenicę ozimą i jarą oraz żyto ozime i jare.
Jakie zagrożenie niesie pasiastość liści jęczmienia?
Pasiastość liści jęczmienia wywołuje podłużne, żółte, a następnie brunatniejące smugi wzdłuż nerwów liści, doprowadzając do ich pękania i usychania.
Pasiastość liści jęczmienia to kolejna choroba przenoszona przez zainfekowany materiał siewny. Prowadzi do zamierania kłosów lub niewypełniania ziarna co w oczywisty sposób rzutuje na uzyskany plon. Straty w wyniku infekcji mogą sięgać nawet 40%.
Choroby liści, które ogranicza już zaprawa
Zaprawa nasienna może ograniczać także choroby liści: rynchosporiozę, plamistość siatkową jęczmienia, septoriozę liści i mączniaka prawdziwego. W polskim rejestrze pozycję mączniaka ma jednak tylko jedna formulacja zaprawy zbożowej.
Ochrona nalistna z zaprawy wynika z systemicznego pobrania substancji czynnej i z długiego utrzymywania się jej w tkankach. Zabieg wykonany przed siewem przesuwa w czasie potrzebę pierwszego opryskiwania. Zaprawa nie zastępuje programu fungicydowego, tylko ogranicza presję chorobową na starcie wegetacji. Największą korzyść daje ten kierunek w zbożach ozimych, w których presja chorób liści zaczyna się już jesienią.
Jakie są objawy i skutki rynchosporiozy zbóż?
Rynchosporioza zbóż objawia się zazwyczaj soczewkowatymi, szarobiałymi plamami z ciemnobrunatną obwódką na liściach i pochwach liściowych, obniżając plonowanie o 10–25%. Rynchosporioza zbóż to choroba zagrażająca głównie uprawom jęczmienia i żyta ozimego. Infekcje pojawiają się już jesienią. Porażenie tą chorobą podstawy liścia, prowadzi do jego przedwczesnego obumarcia. Niezwalczana może prowadzić do istotnych strat gospodarczych.
Plamistość siatkowa jęczmienia
Plamistość siatkowa jęczmienia tworzy na liściach brunatne plamy o siatkowatym rysunku. Zaprawa o działaniu nalistnym ogranicza tę chorobę od pierwszych faz rozwoju.
Plamistość siatkowa rozwija się w jęczmieniu ozimym i jarym. Sprawca choroby przetrwa na resztkach pożniwnych oraz na ziarnie. Uproszczona uprawa i duży udział jęczmienia w zmianowaniu zwiększają presję plamistości siatkowej. Porażenie górnych liści w okresie kłoszenia obniża masę tysiąca ziaren. Systiva® 333 FS ma plamistość siatkową na etykiecie w obu formach jęczmienia. Pełny opis objawów zawiera strona plamistość siatkowa jęczmienia.
Septorioza liści pszenicy
Septorioza liści pszenicy atakuje najniższe liście już jesienią i przenosi się wyżej. Zaprawa o działaniu nalistnym ogranicza tę chorobę w pszenicy ozimej.
Septorioza liści rozpoczyna infekcję od dolnych pięter łanu i przemieszcza się na liście wyższe. Zarodniki przenoszą się w kroplach deszczu rozbryzgiwanych z resztek pożniwnych i z porażonych liści. Rejestr MRiRW rozdziela septoriozę liści od septorioz siewek jako dwie pozycje o odmiennym zakresie produktowym. Systiva® 333 FS ma septoriozę liści na etykiecie w pszenicy ozimej. Zaprawa opóźnia rozwój septoriozy w łanie, ale nie zwalnia z zabiegu nalistnego w pełni sezonu. Objawy opisuje strona septorioza paskowana liści pszenicy.
Mączniak prawdziwy
Mączniak prawdziwy zbóż tworzy na liściach biały, mączysty nalot. W polskim rejestrze mączniak prawdziwy figuruje na etykiecie zaprawy zbożowej wyłącznie przy jednej formulacji.
Nalot mączniaka pojawia się na blaszkach i pochwach liściowych, a z czasem szarzeje. Zagęszczony łan i wysokie nawożenie azotem sprzyjają rozwojowi mączniaka prawdziwego. Porażenie zmniejsza powierzchnię asymilacyjną liścia w okresie budowania plonu. Systiva® 333 FS ma mączniaka prawdziwego na etykiecie w pszenicy ozimej oraz w jęczmieniu ozimym i jarym. Żadna zaprawa zbożowa bez fluksapyroksadu tej pozycji w polskim rejestrze nie ma. Biologię choroby opisuje strona mączniak prawdziwy zbóż i traw.
Mączniak prawdziwy figuruje na etykiecie zaprawy zbożowej wyłącznie przy produktach z fluksapyroksadem. Trzy zezwolenia z tą pozycją dotyczą jednej formulacji i jednej substancji: Systiva® 333 FS oraz dwa zezwolenia na handel równoległy. Fluksapyroksad należy do grupy FRAC 7 (SDHI). Długość działania nalistnego wynika z systemiczności substancji, nie z liczby komponentów. Poza tą jedną formulacją mączniaka prawdziwego w zbożach ogranicza się wyłącznie zabiegami nalistnymi.
Tabela 2. Zestawienie głównych chorób zbóż zwalczanych przez zaprawy nasienne
| Choroba | Objawy | Stopień zagrożenia plonu (%) | Metoda zapobiegania |
|---|---|---|---|
| Rynchosporioza zbóż | Owalne, szarobiałe plamy z brązową obwódką na liściach | 10–25% | Zaprawianie nasion, ochrona nalistna, płodozmian |
| Pleśń śniegowa | Watowaty, biało-różowy nalot na siewkach, brunatnienie tkanek | do 50% | Zaprawianie nasion zaprawami o działaniu systemicznych |
| Głownia pyląca | Kłosy przekształcone w czarną pyłową masę zarodników | 10–30% | Wyłącznie systemiczna zaprawa nasienna do zboża |
| Śnieć cuchnąca | Zredukowane ziarniaki z czarną masą o zapachu trójmetyloaminy | do 80% | Zaprawianie materiału siewnego fungicydami |
| Pasiastość liści | Podłużne brunatne smugi na liściach, pękanie blaszki | do 40% | Użycie kwalifikowanego materiału i zaprawianie nasion |
Jak dobrać odpowiednią zaprawę nasienną?
Wybór zaprawy nasiennej powinien opierać się na dokładnej analizie gatunku zboża, historii pola pod kątem presji patogenów oraz spektrum działania substancji czynnych.
Zaprawy nasienne zapobiegają występowaniu wielu groźnych chorób zbóż, nie tylko wymienionym powyżej. Wybierając zaprawę, powinniśmy uwzględnić zarówno gatunek wysiewanego zboża, jak i choroby, jakie występowały na danym stanowisku i w jego bezpośrednim sąsiedztwie we wcześniejszych sezonach. Wile patogenów może bowiem zimować w glebie i resztkach pożniwnych.Ze względu na zapobiegawczy charakter działania zapraw powinny one dysponować jak najszerszym spektrum zwalczanych chorób, a także charakteryzować się wysoką skutecznością i długotrwałym działaniem.
"Zaprawa nie jest polisą na wszystko. Zanim doradzę produkt, pytam rolnika, co działo się na tym polu w poprzednich sezonach. Historia stanowiska mówi więcej niż długość listy chorób na etykiecie. Na polu z historią śnieci szukam zaprawy odnasiennej, a w jęczmieniu z presją plamistości siatkowej – takiej, która pracuje jeszcze na liściu.”
Magdalena Pietrzak, CER Crop Manager, BASF Polska
BASF Polska
Jakie zaprawy do nasion są dostępne w ofercie i na co zwrócić uwagę?
Najwyższą jakość ochrony zapewniają preparaty wieloskładnikowe o działaniu kontaktowym i systemicznym, charakteryzujące się doskonałą przyczepnością i powtarzalnością dawkowania.
Efektywność ochrony fungicydowej zapewnianej przez zaprawy do nasion zależy od zastosowanych w nich substancji aktywnych, ale także od pozostałych komponentów. Bardzo ważne jest bowiem także dokładne i równomierne naniesienie preparatu na nasiona oraz trwałość pokrycia.
Ze względu na duże znaczenie zaprawiania nasion w ochronie zbóż oraz powyższe czynniki warto postawić na sprawdzone środki o wysokiej i potwierdzonej skuteczności. Za przykład mogą posłużyć zaprawy zbożowe Kinto® Plus czy Systiva® 333 FS.
- Kinto Plus – kompleksowa, trójskładnikowa zaprawa fungicydowa gwarantująca pełną ochronę startową materiału siewnego przed patogenami glebowymi i nasiennymi.
- Systiva 333 FS – innowacyjny preparat oparty na substancji Xemium (fluksapyroksad), zapewniający wyjątkowo długą ochronę nalistną bez konieczności wykonywania wczesnych zabiegów T1.
Tabela 3. Porównanie zaawansowanych technologicznie zapraw nasiennych
| Parametr / Cecha | Kinto Plus | Systiva 333 FS |
|---|---|---|
| Substancje czynne | Fluksapyroksad (Xemium), Tritikonazol, Fludioksonil | Fluksapyroksad (Xemium) – 333 g/l |
| Chronione uprawy | Pszenica ozima, jęczmień ozimy/jary, żyto, pszenżyto | Jęczmień ozimy, jęczmień jary, pszenica ozima |
| Zwalczane agrofagi | Pleśń śniegowa, zgorzel siewek, śnieć cuchnąca, głownia pyląca | Mączniak prawdziwy, rynchosporioza, plamistość siatkowa, rdza |
| Kluczowe korzyści | Synergia 3 substancji, idealne pokrycie ziarna, silny rozwój korzeni | Brak konieczności wykonywania zabiegu T1, zwalczanie chorób nalistnych |
FAQ - najczęściej zadawane pytania
Zaprawa nasienna do zbóż to fungicydowa ochrona nanoszona na ziarno przed siewem. Chroni przed chorobami odnasiennymi i odglebowymi, a wybrane produkty także przed chorobami liści.
Co to jest zaprawa nasienna?
Zaprawa nasienna to fungicydowa, niekiedy także insektycydowa warstwa nanoszona na okrywę nasienną przed siewem. Zaprawa działa od momentu pęcznienia i kiełkowania ziarna, czyli w oknie, w którym zabieg nalistny nie jest jeszcze możliwy. Zaprawa chroni ziarno, kiełek i pierwsze liście. Część substancji czynnych przenika do rośliny i ogranicza choroby jeszcze po wschodach.
Czym są zaprawy nasienne do zbóż?
Zaprawy nasienne do zbóż to środki ochrony roślin zarejestrowane do zaprawiania ziarna pszenicy, jęczmienia, żyta i pszenżyta. Zaprawy zbożowe chronią przed chorobami odnasiennymi i odglebowymi, a wybrane produkty ograniczają także choroby liści. Rejestr MRiRW wymienia przy metodzie zaprawiania w zbożach ponad 40 pozycji agrofagowych. Zakres pojedynczej zaprawy określa zapis w zezwoleniu, a nie liczba substancji czynnych.
Czy zaprawianie ziarna siewnego jest konieczne?
Tak. Zaprawianie ziarna siewnego jest kluczowym, obligatoryjnym zabiegiem profilaktycznym, który chroni wschodzące rośliny przed nieodwracalnymi uszkodzeniami wywoływanymi przez patogeny.
Co grozi za wysiew niezaprawionego zboża?
Siew niezaprawionego ziarna grozi utratą obsady siewek, porażeniem przez śnieć lub głownię (których nie da się zwalczyć nalistnie) oraz spadkiem plonu o 20–80%.
Jaka jest najlepsza zaprawa nasienna do zbóż?
Jedna najlepsza zaprawa nasienna do zbóż nie istnieje, bo o wyborze decyduje dopasowanie etykiety do gatunku zboża i historii stanowiska. Pole z historią śnieci cuchnącej wymaga zaprawy odnasiennej. Jęczmień z presją plamistości siatkowej wymaga zaprawy o działaniu nalistnym. Porównanie etykiet jest więc ważniejsze niż liczba substancji czynnych w produkcie
Czym różni się Kinto Plus od Systiva 333 FS?
Kinto Plus działa jako wszechstronna zaprawa do nasion chroniąca przed chorobami glebowymi i odnasiennymi, natomiast Systiva 333 FS zapewnia długotrwałą ochronę układową liści przed patogenami w okresie wegetacji.
Czy zaprawa nasienna chroni przed chorobami liści?
Tak. Nowoczesne zaprawy nasienne do zbóż o działaniu systemicznym (jak np. Systiva 333 FS) zabezpieczają zielone części roślin przed chorobami liści aż do fazy liścia flagowego.
Czy zaprawa nasienna zastępuje opryski fungicydowe?
Nie. Zaprawa nasienna nie zastępuje programu fungicydowego w zbożach. Zaprawa ogranicza presję chorobową na starcie wegetacji i przesuwa w czasie potrzebę pierwszego opryskiwania. Fuzarioza kłosów pozostaje zadaniem odrębnego zabiegu w kłoszeniu i nie jest objęta żadną zaprawą zbożową w rejestrze. Program ochrony zbóż zaczyna się więc od zaprawy, ale na niej się nie kończy.
