„Rolnicy bardzo często oceniają opłacalność zabiegu T3 przez pryzmat dodatkowego kosztu ochrony. Tymczasem największe straty pojawiają się dopiero podczas sprzedaży ziarna. Jeżeli fuzarioza obniży parametry jakościowe, utracona premia jakościowa może być wielokrotnie wyższa. W praktyce T3 chroni nie tylko plon, ale przede wszystkim jego wartość handlową i potencjał sprzedażowy.”
Dlaczego zabieg T3 w pszenicy i innych zbożach to inwestycja, a nie koszt?
Produkcja pszenicy wysokiej jakości nie kończy się na skutecznym zwalczaniu chwastów, regulacji łanu czy ochronie liścia flagowego. O końcowej wartości plonu coraz częściej decydują parametry jakościowe ziarna, bezpieczeństwo surowca oraz możliwość jego sprzedaży do najbardziej wymagających odbiorców.
Właśnie dlatego zabieg T3 odgrywa dziś znacznie większą rolę niż jeszcze kilkanaście lat temu. Jego zadaniem nie jest wyłącznie ograniczenie rozwoju chorób kłosa. To przede wszystkim ochrona jakości ziarna pszenicy przed skutkami fuzariozy kłosów oraz zabezpieczenie parametrów, które decydują o wartości handlowej plonu.
W praktyce oznacza to ochronę MTZ, masy hektolitra, wyrównania ziarna oraz możliwości sprzedaży plonu do celów konsumpcyjnych. Z ekonomicznego punktu widzenia T3 nie musi być więc kosztem produkcji, ale inwestycją zabezpieczającą wartość plonu, który przez cały sezon budowany jest dzięki nawożeniu, ochronie i właściwej agrotechnice.
Zabieg T3 w zbożach — ochrona kłosa i inwestycja w jakość
Co to jest zabieg T3 i kiedy go wykonać?
Zabieg T3 to trzeci zabieg fungicydowy wykonywany w okresie kwitnienia zbóż, którego głównym celem jest ochrona kłosa przed chorobami grzybowymi oraz zabezpieczenie jakości ziarna. Optymalny termin przypada na fazę BBCH 61–69, czyli od początku do końca kwitnienia. W przypadku pszenicy kluczowe znaczenie ma moment pojawienia się pierwszych pylników, a w praktyce dla pszenicy ozimej termin zabiegu najczęściej przypada między BBCH 61 a BBCH 65. To właśnie wtedy otwarte kwiaty stają się naturalną drogą infekcji dla patogenów rodzaju Fusarium. W przeciwieństwie do zabieguT1 i T2, które chronią podstawę źdźbła i liście odpowiedzialne za fotosyntezę, zabieg T3 zabezpiecza bezpośrednio organ odpowiedzialny za wytworzenie plonu handlowego, chroniąc także kłos oraz górnych liści pszenicy. Każde uszkodzenie kłosa na tym etapie przekłada się nie tylko na straty ilościowe, ale przede wszystkim jakościowe.
Dlaczego zabieg T3 jest tak ważny?
Zabieg T3 chroni parametry jakościowe ziarna, ogranicza skutki porażenia kłosów przez patogeny, pomaga utrzymać wysoką wartość handlową plonu i ogranicza ryzyko mykotoksyn w pszenicy, odgrywając kluczową rolę w ochronie fungicydowej zbóż. Coraz częściej o opłacalności produkcji pszenicy decyduje nie sam plon, ale możliwość jego sprzedaży jako ziarna konsumpcyjnego. Odbiorcy zwracają uwagę na masę hektolitra, MTZ, wyrównanie oraz bezpieczeństwo surowca. Skuteczny T3 pomaga też utrzymać parametry jakościowe związane z zawartością białka i glutenu. To właśnie w okresie kwitnienia rozstrzyga się, czy ziarno spełni wymagania przemysłu młynarskiego i piekarniczego.
Tabela 1. Kluczowe korzyści wynikające z ochrony kłosa w zabiegu T3
| Element chroniony przez T3 | Znaczenie dla gospodarstwa |
|---|---|
| Kłos | Odpowiada za wytworzenie całego plonu handlowego |
| Rozwijające się ziarno | Decyduje o MTZ i wyrównaniu |
| Parametry jakościowe | Wpływają na klasę handlową ziarna |
| Bezpieczeństwo surowca | Ograniczenie ryzyka problemów jakościowych |
| Wartość handlowa plonu | Możliwość sprzedaży na wymagające rynki |
| Rentowność produkcji | Ochrona premii jakościowych |
Magdalena Pietrzak, CER Crop Manager, BASF Polska
BASF Polska
Fuzarioza kłosów — dlaczego to największe zagrożenie jakości?
Czym jest fuzarioza kłosów pszenicy?
Fuzarioza kłosów pszenicy to jedna z najgroźniejszych chorób okresu kwitnienia, która dotyczy także jęczmienia i żyta, prowadzi do pogorszenia jakości ziarna i strat ekonomicznych. Do najważniejszych sprawców choroby należą:
- Fusarium graminearum,
- Fusarium culmorum,
- Fusarium avenaceum.
To właśnie różne gatunki fusarium odpowiadają nie tylko za objawy na kłosie, ale też za produkcję niebezpiecznych mykotoksyn. Patogeny te infekują kłosy przede wszystkim podczas kwitnienia, wykorzystując otwarte kwiaty jako drogę wnikania do rośliny. Objawami choroby są między innymi przedwczesne bielenie części kłosa, zamieranie pojedynczych kłosków oraz obecność charakterystycznych pomarańczowych skupień zarodników. Jednak z punktu widzenia ekonomiki gospodarstwa największym problemem nie są widoczne objawy, lecz konsekwencje dla jakości ziarna. Choroba obniża także masę 1000 ziaren i może powodować znaczne straty.
Jakie warunki sprzyjają infekcji kłosów?
Największe ryzyko infekcji występuje podczas kwitnienia, gdy utrzymuje się ciepła pogoda i dochodzi do wysokiej wilgotności. Długotrwałe opady, wysoka wilgotność powietrza oraz temperatura w zakresie 20–25°C stwarzają idealne warunki do rozwoju patogenów, a zarodniki mogą być przenoszone także kroplami deszczu. Szczególnie wysokie zagrożenie występuje na plantacjach prowadzonych po kukurydzy, w systemach uproszczonej uprawy, przy dużej ilości resztek pożniwnych, tam gdzie występuje jednostronny płodozmian; znaczenie ma też wykonanie głębokiej orki jesiennej, która ogranicza źródła infekcji w resztkach pożniwnych.
Mykotoksyny — potencjalny koszt rezygnacji z T3
Dlaczego mykotoksyny są największym zagrożeniem jakościowym? Ponieważ mogą znacząco ograniczyć możliwości zagospodarowania ziarna i obniżyć jego wartość handlową. Mykotoksyny są wtórnymi metabolitami produkowanymi przez grzyby rodzaju Fusarium. Największe znaczenie gospodarcze mają deoksyniwalenol (DON) oraz zearalenon (ZEN). To właśnie one odpowiadają za wiele problemów zdrowotnych, paszowych i technologicznych związanych ze skażonym ziarnem. Skuteczne ograniczanie fuzariozy kłosów stanowi jeden z kluczowych elementów strategii produkcji ziarna wysokiej jakości oraz ograniczania ryzyka występowania mykotoksyn.
Jak mykotoksyny wpływają na ludzi, zwierzęta i przemysł spożywczy?
Mykotoksyny oddziałują na cały łańcuch produkcji żywności - od pola aż po gotowy produkt spożywczy. W przypadku ludzi mogą powodować zaburzenia pracy przewodu pokarmowego, nudności, wymioty oraz osłabienie odporności. Dla przemysłu spożywczego oznaczają ryzyko związane z bezpieczeństwem żywności oraz konieczność odrzucenia surowca niespełniającego wymagań jakościowych, bo ograniczenie pozostałości i skażenia decyduje też o możliwości bezpiecznego wykorzystania ziarna do celów spożywczych. W produkcji zwierzęcej skutki bywają równie poważne i dotyczą także zdrowia zwierząt. Obserwuje się spadek pobierania paszy, gorsze wykorzystanie składników pokarmowych, słabsze przyrosty masy ciała oraz problemy reprodukcyjne. Szczególnie wrażliwe są młode zwierzęta, dla których wysokie stężenia mykotoksyn są szczególnie niebezpieczne i mogą prowadzić do zahamowania wzrostu, osłabienia organizmu i zwiększonej śmiertelności.
Tabela 2. Wpływ mykotoksyn na zdrowie, produkcję zwierzęcą i wartość gospodarczą ziarna
| Obszar oddziaływania | Skutki obecności mykotoksyn |
|---|---|
| Zdrowie ludzi | Zaburzenia pracy przewodu pokarmowego, osłabienie odporności |
| Zdrowie zwierząt | Niższe pobranie paszy, słabsze wyniki produkcyjne |
| Młode zwierzęta | Zahamowanie wzrostu, większa podatność na choroby, upadki |
| Młynarstwo | Ryzyko odrzucenia partii ziarna |
| Piekarnictwo | Pogorszenie jakości mąki i wypieków |
| Gospodarstwo | Spadek wartości handlowej plonu |
Jak mykotoksyny wpływają na jakość produktów zbożowych?
Obecność mykotoksyn może obniżać przydatność technologiczną ziarna dla przemysłu spożywczego.
Skażony surowiec może powodować problemy podczas przemiału, wpływać na jakość mąki oraz pogarszać parametry technologiczne pieczywa i makaronów. To właśnie dlatego nowoczesne młyny i zakłady przetwórcze przykładają coraz większą wagę do monitorowania jakości surowca już na etapie zakupu ziarna.
Jak fuzarioza wpływa na jakość ziarna pszenicy i jakości ziarna?
Fuzarioza kłosów zaburza proces nalewania ziarna i pogarsza najważniejsze parametry jakościowe, czego skutkiem są także niższe plony. Porażone rośliny produkują lżejsze, gorzej wykształcone ziarno, z pogorszeniem ich powierzchni i wyrównania. W konsekwencji dochodzi do spadku MTZ, obniżenia masy hektolitra, pogorszenia wyrównania oraz zwiększenia udziału pośladu.
W praktyce oznacza to nie tylko niższy plon handlowy, ale również większe ryzyko utraty premii jakościowej przy sprzedaży ziarna.
Osiris Revy — wsparcie ochrony kłosa w terminie T3
Jak działa Osiris® Revy jako środek grzybobójczy?
Osiris® Revy to środek grzybobójczy stosowany w ochronie przed szerokim spektrum chorób grzybowych w uprawie zbóż, w tym przeciwko fuzariozie kłosów w terminie T3. Produkt zawiera mefentriflukonazol Revysol ® (mefentriflukonazol) oraz protiokonazol. Obie substancje należą do grupy fungicydów FRAC 3. W ochronie T3 kluczową grupą substancji czynnych są także triazole, takie jak metkonazol i tebukonazol. Zgodnie z etykietą Osiris® Revy można stosować do stosowania zapobiegawczego lub interwencyjnie, a pełne okno stosowania obejmuje BBCH 30–69. W przypadku ochrony przed fuzariozą kłosów zabieg wykonuje się od początku do końca kwitnienia (BBCH 61–69) w dawce 1,5 l/ha. Preparat wykazuje wysoką skuteczność, a jego zastosowanie w T3 zwiększa plon o 11,5 dt/ha. Zastosowanie produktu w tym terminie pozwala chronić kłos przed jedną z najważniejszych chorób jakościowych zbóż, choć o efekcie zabiegu decyduje także przebieg warunków pogodowych.
„W ochronie kłosa nie chodzi wyłącznie o ograniczenie widocznych objawów choroby. Kluczowe jest zabezpieczenie parametrów jakościowych ziarna, które decydują o jego przydatności dla młynów, piekarni i przemysłu spożywczego. To właśnie dlatego skuteczny zabieg T3 należy traktować jako element zarządzania jakością produkcji, a nie jedynie kolejny zabieg fungicydowy.”
Magdalena Pietrzak, CER Crop Manager, BASF Polska
BASF Polska
Kalkulacja ekonomiczna — T3 jako inwestycja, nie koszt
Czy zabieg T3 się opłaca?
Zabieg T3 jest z reguły opłacalny ponieważ chroni wartość ekonomiczną plonu znacznie przekraczającą koszt jego wykonania, a brak ochrony może powodować znaczne straty finansowe wynikające z obniżenia jakości ziarna. Producent rolny może łatwo policzyć koszt fungicydu i aplikacji. Znacznie trudniej oszacować koszt utraconej premii jakościowej, obniżenia klasy handlowej czy problemów wynikających z pogorszenia parametrów jakościowych ziarna, co przekłada się także na niższą przydatność ziarna do sprzedaży na wymagające rynki. W gospodarstwach produkujących pszenicę konsumpcyjną nawet niewielkie pogorszenie parametrów jakościowych może oznaczać straty wielokrotnie wyższe niż koszt zabiegu T3.
Tabela 3. Wpływ wykonania zabiegu T3 na jakość ziarna i rentowność produkcji pszenicy
| Scenariusz | Wykonany zabieg T3 | Brak zabiegu T3 |
|---|---|---|
| Ryzyko fuzariozy | Ograniczone | Wysokie |
| Jakość kłosa | Chroniona | Zagrożona |
| MTZ i masa hektolitra | Ochrona parametrów | Możliwe pogorszenie |
| Klasa handlowa | Większa szansa na utrzymanie jakości | Ryzyko degradacji |
| Cena sprzedaży | Możliwość uzyskania premii jakościowej | Ryzyko obniżenia ceny |
| Rentowność produkcji | Wyższa stabilność ekonomiczna | Wyższe ryzyko strat |
W jakich sytuacjach nie warto rezygnować z zabiegu T3?
Zabieg T3 jest szczególnie uzasadniony przy wysokim ryzyku wystąpienia fuzariozy kłosów.
Dotyczy to zwłaszcza plantacji prowadzonych po kukurydzy, upraw bezorkowych, stanowisk z dużą ilością resztek pożniwnych oraz sytuacji, gdy prognozowane są opady w okresie kwitnienia. Presję patogenów może dodatkowo zwiększać łagodna jesień. Duże znaczenie ma również kierunek produkcji. Im większe wymagania jakościowe stawia odbiorca, tym większe znaczenie ma skuteczna ochrona kłosa. W sezonie wegetacyjnym T3 pełni też ważną funkcję stabilizacji jakości plonu przy podwyższonym ryzyku infekcji.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest zabieg T3?
Zabieg T3 to trzeci zabieg fungicydowy wykonywany w okresie kwitnienia zbóż. Jego głównym celem jest ochrona kłosa przed chorobami grzybowymi oraz zabezpieczenie jakości ziarna.
Kiedy wykonać zabieg T3 w pszenicy?
Najlepszym terminem jest początek kwitnienia, czyli faza BBCH 61–65, gdy na kłosach pojawiają się pierwsze pylniki.
Dlaczego fuzarioza kłosów jest tak groźna?
Ponieważ nie tylko obniża plon i pogarsza jakość ziarna, ale również może prowadzić do powstawania mykotoksyn ograniczających możliwości wykorzystania ziarna.
Jakie mykotoksyny najczęściej występują w zbożu?
Największe znaczenie mają deoksyniwalenol (DON) oraz zearalenon (ZEN), produkowane przez grzyby rodzaju Fusarium.
Jak mykotoksyny wpływają na zwierzęta?
Mogą ograniczać pobieranie paszy, pogarszać wyniki produkcyjne, zaburzać rozród oraz zwiększać podatność na choroby. Szczególnie wrażliwe są młode zwierzęta.
Czy zabieg T3 wpływa na MTZ?
Tak. Ograniczenie porażenia kłosów przez Fusarium pomaga utrzymać prawidłowe nalanie ziarna oraz chronić MTZ i inne parametry jakościowe.
Jakie substancje czynne zawiera Osiris® Revy?
Osiris® Revy zawiera mefentriflukonazol (Revysol®) oraz protiokonazol.
Podsumowanie — jakość ziarna zaczyna się od zabiegu T3
Największą wartością zabiegu T3 nie jest wyłącznie ochrona plonu, lecz ochrona jakości ziarna i jego przydatności handlowej.
To właśnie podczas kwitnienia rozstrzyga się, czy ziarno zachowa wysokie parametry technologiczne, spełni wymagania przemysłu spożywczego i utrzyma wysoką wartość handlową. W realiach współczesnego rolnictwa zabieg T3 należy postrzegać nie jako koszt ochrony, lecz jako inwestycję w bezpieczeństwo produkcji, jakość ziarna oraz końcową rentowność gospodarstwa.
Jeżeli zależy Ci na skutecznej ochronie kłosa oraz ograniczeniu ryzyka związanego z fuzariozą kłosów, warto uwzględnić w programie fungicydowym rozwiązania przeznaczone do ochrony zbóż w okresie kwitnienia, takie jak Osiris® Revy BASF.